របាយការណ៍ UNESCO បញ្ជាក់ការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរលើប្រាសាទព្រះវិហារ ជម្រុញវិធានការបន្ទាន់ការពារបេតិកភណ្ឌ

អង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) និងក្រុមប្រឹក្សាអន្តរជាតិសម្រាប់អនុស្សាវរីយ៍ និងតំបន់ (ICOMOS) បានចេញផ្សាយជាផ្លូវការនូវរបាយការណ៍វាយតម្លៃការខូចខាតរបស់ប្រាសាទព្រះវិហារ នៅលើគេហទំព័រមជ្ឈមណ្ឌលបេតិកភណ្ឌពិភពលោក (World Heritage Centre) កាលពីថ្ងៃទី ៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៦ ដោយបញ្ជាក់ថាប្រាសាទបុរាណអាយុជាង ១០០០ឆ្នាំនេះទទួលរងការខូចខាតសរុបចំនួន ៥៦២ ទីតាំង។ ការចេញផ្សាយនេះធ្វើឡើងតាមការអញ្ជើញរបស់រដ្ឋភាគីកម្ពុជា និងសហការជាមួយអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ តាមការបញ្ជាក់ពីក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ។

របាយការណ៍មាន ១០០ទំព័រ ដែលរៀបចំឡើងដោយអ្នកជំនាញរបស់មជ្ឈមណ្ឌលបេតិកភណ្ឌពិភពលោកយូណេស្កូ និង ICOMOS បន្ទាប់ពីបានចុះត្រួតពិនិត្យទីតាំងជាក់ស្តែងកាលពីខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៦ ដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតខូចខាត និងស្នើវិធានការការពារបន្ទាន់សម្រាប់ប្រាសាទដែលបានចុះបញ្ជីជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោកតាំងពីឆ្នាំ ២០០៨។

ការខូចខាតកើតឡើងក្នុងរយៈពេលពីរដំណាក់កាល

យោងតាមទិន្នន័យរបស់ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈកម្ពុជា ប្រាសាទព្រះវិហារបានទទួលរងការខូចខាតជាពីរដំណាក់កាលធំៗ គឺ ១៤២ទីតាំង ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ និង ៤២០ទីតាំងបន្ថែមទៀត ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ សរុបទាំងអស់ ៥៦២ទីតាំង។ របាយការណ៍របស់ក្រុមអ្នកជំនាញឲ្យដឹងថា ផ្នែកសំណង់ជាច្រើននៃប្រាសាទត្រូវបានបំផ្លាញទាំងស្រុង ខូចខាតដោយផ្ទាល់ រំកិលចេញពីទីតាំងដើម ឬផ្កាប់មុខ ខណៈផ្ទៃជញ្ជាំងភាគច្រើនមានស្នាមប្រេះស្រាំ និងស្នាមប៉ះទង្គិចពីបំណែកគ្រាប់កាំភ្លើងធ្ងន់។

លោក Heng Ratana នាយកទូទៅមជ្ឈមណ្ឌលសកម្មភាពមីនកម្ពុជា (CMAC) បានថ្លែងអំណរគុណដល់ UNESCO-ICOMOS ចំពោះការចេញផ្សាយរបាយការណ៍វាយតម្លៃនេះ ដោយពិពណ៌នាថាជាការបំផ្លិចបំផ្លាញធ្ងន់ធ្ងរបំផុតដែលធ្លាប់កើតមានចំពោះប្រាសាទនេះ។ លោកបញ្ជាក់ថា ការស្ទង់មតិ និងវាយតម្លៃរបស់ CMAC នៅទីតាំងបានរកឃើញភស្តុតាងនៃការបាញ់គ្រាប់បែកតាមអាកាស និងកាំភ្លើងធ្ងន់ជាច្រើនលើកទៅលើប្រាសាទ។

ហានិភ័យលើមាត់ច្រាំង និងស្ថិរភាពប្រាសាទ

របាយការណ៍អ្នកជំនាញបានព្រមានថា ការបាញ់គ្រាប់កាំភ្លើងធ្ងន់យ៉ាងខ្លាំងអាចនឹងធ្វើឲ្យមាត់ច្រាំងភ្នំដែលប្រាសាទសាងសង់នៅលើនោះ ចុះខ្សោយ បង្កហានិភ័យលើស្ថិរភាពរបស់សំណង់ទាំងមូល។ ក្រុមអ្នកជំនាញបានផ្តល់អនុសាសន៍សម្រាប់អន្តរាគមន៍បន្ទាន់នៅទីតាំងដែលងាយប្រឈមហានិភ័យខ្ពស់ ចាប់ពីមាត់ច្រាំង Pei Ta Daed រហូតដល់ស្ពានផ្កាឥន្ទធនូនៃច្រកទី៥ (Naga Bridge of the 5th Gopura) ព្រមទាំងពិនិត្យការខូចខាតទៅលើអគារលក់សំបុត្រនៅជើងភ្នំផងដែរ។

លោក Kong Puthikar នាយកទូទៅអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ បានថ្លែងទៅកាន់អ្នកសារព័ត៌មាននៅទីតាំងកាលពីថ្ងៃទី ១០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៦ អំពីការខូចខាតដែលប្រាសាទបានទទួលរង ក្រោយបញ្ចប់ជម្លោះព្រំដែនកាលពីឆ្នាំមុន។ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ានក៏បានចុះទស្សនកិច្ចទីតាំងជាក់ស្តែងផងដែរ ដើម្បីតាមដានស្ថានភាពនៅប្រាសាទបេតិកភណ្ឌពិភពលោកមួយនេះ។

តារាងសង្ខេប៖ ការខូចខាតប្រាសាទព្រះវិហារ

ប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលសាងសង់នៅលើភ្នំដងរែក ជាកេរដំណែលស្ថាបត្យកម្មខ្មែរបុរាណដ៏សំខាន់មួយ ហើយធ្លាប់ជាកន្លែងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ បន្ថែមលើប្រាសាទអង្គរវត្តនៅខេត្តសៀមរាប។ ការចុះបញ្ជីជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោកកាលពីឆ្នាំ ២០០៨ បានជួយលើកកម្ពស់តួនាទីរបស់ប្រាសាទនេះនៅក្នុងផែនទីទេសចរណ៍វប្បធម៌របស់កម្ពុជា ស្របពេលដែលប្រទេសកំពុងខិតខំស្តារវិស័យទេសចរណ៍ក្រោយការធ្លាក់ចុះចំនួនភ្ញៀវអន្តរជាតិយ៉ាងខ្លាំងកាលពីដើមឆ្នាំ ២០២៦។

ជំហានបន្ទាប់ក្នុងការអភិរក្ស

តាមរបាយការណ៍ ក្រុមអ្នកជំនាញបានស្នើឲ្យមានការសហការគ្នារវាងអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ និងអង្គការអន្តរជាតិ ដើម្បីអនុវត្តវិធានការស្តារឡើងវិញនូវផ្នែកសំណង់ដែលខូចខាត ព្រមទាំងពង្រឹងសុវត្ថិភាពសម្រាប់អ្នកទស្សនាដែលនឹងត្រឡប់មកទស្សនាប្រាសាទឡើងវិញនាពេលអនាគត។ ការងារអភិរក្សប្រភេទនេះក៏កំពុងដំណើរការស្របគ្នានៅតំបន់ប្រាសាទផ្សេងទៀតរបស់កម្ពុជា ដូចជាការជួសជុលប្រាសាទក្រចាប់នៅតំបន់កោះកែរ ដែលអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារកំពុងបន្តអនុវត្តផងដែរ។

ការខិតខំអភិរក្សប្រាសាទព្រះវិហារនេះកើតឡើងក្នុងបរិបទដែលកម្ពុជាកំពុងផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ទៅលើការការពារកេរដំណែលវប្បធម៌ទូទាំងប្រទេស ដូចករណីអាជ្ញាធរអប្សរាដែលបានដំឡើងកៅអីជាង ២០០ គ្រឿងនៅ តំបន់ប្រាសាទអង្គរ ដើម្បីការពារប្រាសាទ និងផ្ដល់ផាសុកភាពដល់ភ្ញៀវ ក៏ដូចជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងបន្តរក្សានិរន្តរភាពទេសចរណ៍ធម្មជាតិ និងវប្បធម៌របស់ប្រទេស។

អ្វីដែលត្រូវតាមដានបន្ទាប់

• ការចេញផ្សាយផែនការស្តារឡើងវិញលម្អិត ដោយអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារ និងក្រសួងវប្បធម៌
• ការវាយតម្លៃបន្ថែមលើហានិភ័យស្ថិរភាពមាត់ច្រាំងភ្នំដែលប្រាសាទសាងសង់នៅលើនោះ
• លទ្ធភាពនៃការគាំទ្រថវិកា ឬជំនួយបច្ចេកទេសពីអង្គការអន្តរជាតិសម្រាប់ការជួសជុល
• ផលប៉ះពាល់ដល់ផែនការបើកទ្វារទទួលភ្ញៀវទេសចរមកកាន់ប្រាសាទឡើងវិញ

របាយការណ៍ពេញលេញអាចរកមើលបានលើគេហទំព័រផ្លូវការរបស់ មជ្ឈមណ្ឌលបេតិកភណ្ឌពិភពលោកយូណេស្កូ ខណៈក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈកម្ពុជាបានបញ្ជាក់ការចេញផ្សាយនេះនៅលើ គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ក្រសួង។ ការធ្វើដំណើររបាយការណ៍ស៊ីជម្រៅរបស់ CMAC ស្តីពីការវាយតម្លៃការខូចខាតនេះ ក៏អាចរកអានបានតាម ការចុះផ្សាយរបស់ Khmer Times Today ផងដែរ។

ប្រភព

• មជ្ឈមណ្ឌលបេតិកភណ្ឌពិភពលោកយូណេស្កូ — whc.unesco.org
• គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ក្រសួង — mcfa.gov.kh
• ការចុះផ្សាយរបស់ Khmer Times Today — thekhmertoday.news
• របាយការណ៍ UNESCO–ICOMOS៖ ការខូចខាតប្រាសាទព្រះវិហារមានទំហំធ្ងន់ធ្ងរ និងគំរាមកំហែងដល់តម្លៃបេតិកភណ្ឌពិភពលោក — btv.com.kh
• PRU I អង្គភាពព័ត៌មាន និងប្រតិកម្មរហ័ស — pressocm.gov.kh