សេចក្តីសង្ខេប
✓ពិនិត្យដោយ Meas Sophal ក្រសួងវប្...
តារាងមាតិកា
ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈកម្ពុជា បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍នៅថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ បដិសេធជាថ្មីម្តងទៀត នូវការចោទប្រកាន់ដោយអាជ្ញាធរថៃ ដែលអះអាងថាកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់ប្រាសាទបុរាណជាមូលដ្ឋានយោធា ដោយហៅការចោទប្រកាន់នេះថាជា “ការចោទប្រកាន់ដែលគ្មានមូលដ្ឋាន” និងជាការប៉ុនប៉ងបំភ្លៃព័ត៌មាន។
ចម្លើយផ្ទាល់ចំពោះការចោទប្រកាន់
យោងតាមសេចក្តីប្រកាសផ្លូវការរបស់ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានកម្ពុជា (AKP) ចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈបានថ្លែងថា “កម្ពុជាមិនដែលបានវាយប្រហារលើកន្លែងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ណាមួយឡើយ” និងថា “គ្មានទីតាំងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ណាមួយនៅក្នុងកម្ពុជា ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធានោះទេ”។ ក្រសួងបានបញ្ជាក់ថា កម្ពុជា “បដិសេធជាថ្មីម្តងទៀត នូវការចោទប្រកាន់ដែលគ្មានមូលដ្ឋាន ដែលធ្វើឡើងថ្មីៗនេះដោយអាជ្ញាធរថៃពាក់ព័ន្ធ”។
ក្រសួងបានបញ្ជាក់ថា ការចោទប្រកាន់ទាំងនេះគឺជាការប៉ុនប៉ងបំភ្លៃព័ត៌មាន ជៀសវាងការទទួលខុសត្រូវចំពោះការខូចខាតលើបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនត្រឹមត្រូវ។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍បញ្ជាក់ថា “ប្រាសាទបុរាណរបស់កម្ពុជា មិនមែនជាមូលដ្ឋានយោធាទេ ហើយមិនត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់សម្រាប់គោលបំណងយោធាឡើយ”។
អ្នកណាជាអ្នកចោទប្រកាន់ និងកន្លែងណាខ្លះពាក់ព័ន្ធ
យោងតាមរបាយការណ៍ ការចោទប្រកាន់ដែលក្រសួងកម្ពុជាឆ្លើយតបនេះ មានប្រភពមកពីមន្ត្រីថៃចំនួនពីររូប គឺលោក ប្រាផាស សន្ជៃឌី (Prapas Sonjaidee) នាយកមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មានស្ថានភាពថៃ-កម្ពុជា (JIC) និងលោក ផាណុមប៊ុត ចន្ទរាចោត (Phanombut Chantharachote) អគ្គនាយកនៃនាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈថៃ។ តាមរបាយការណ៍ផ្សេងទៀត នាយកមជ្ឈមណ្ឌល JIC ថៃបានថ្លែងកាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែកញ្ញា ថាកងទ័ពថៃមាន “ភស្តុតាង” អះអាងថាកងកម្លាំងកម្ពុជាធ្លាប់ប្រើតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារជាទីតាំងយោធា។
ប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលជាកេរដំណែលពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) គឺជាចំណុចកណ្តាលនៃវិវាទព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ដែលបានបន្តជាច្រើនខែកន្លងមក។ ការចោទប្រកាន់ស្រដៀងគ្នានេះធ្លាប់កើតឡើងកាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ ដែលក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា និងក្រសួងវប្បធម៌ បានបដិសេធរួចមកហើយ។ ការចោទប្រកាន់ជុំថ្មីនេះកើតឡើងបន្ទាប់ពី របាយការណ៍របស់អង្គការយូណេស្កូ បញ្ជាក់ការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរលើប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលបានជំរុញឱ្យមានការស្នើសុំវិធានការបន្ទាន់ការពារបេតិកភណ្ឌ។
ស្ថានភាពគឺមិនទាន់មានការសម្រេចពីភាគីទីបី
គួរបញ្ជាក់ថា នេះនៅតែជាការចោទប្រកាន់ និងការបដិសេធពីភាគីទាំងសងខាង ដោយគ្មានការសម្រេចជាផ្លូវការពីអង្គការយូណេស្កូ ឬស្ថាប័នអន្តរជាតិណាមួយក្នុងការកំណត់ថា ភាគីណាមួយពិតជាបានប្រើប្រាស់ប្រាសាទសម្រាប់គោលបំណងយោធានោះទេ។ យោងតាមការត្រួតពិនិត្យការពិត (fact-check) ដោយទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាន AFP កាលពីដើមឆ្នាំ២០២៦ អង្គការយូណេស្កូបានប្រាប់ថា ខ្លួនមិនទាន់បានផ្តន្ទាទោសកម្ពុជា ឬធ្វើការសម្រេចជាផ្លូវការណាមួយអំពីការប្រើប្រាស់ក្នុងគោលបំណងយោធានៅឡើយទេ។
ក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ពាក់ព័ន្ធកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញា មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ម្នាក់នៃក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈកម្ពុជា ក៏បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ដោយថ្លែងថា ប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលជាកេរដំណែលពិភពលោកយូណេស្កូ “ត្រូវបានឧទ្ទិសសម្រាប់គោលបំណងវប្បធម៌ សាសនា ការអភិរក្ស ការស្រាវជ្រាវ និងអប់រំ” ហើយថា ការចោទប្រកាន់ណាមួយអំពីការប្រើប្រាស់ក្នុងគោលបំណងយោធាគឺគ្មានមូលដ្ឋាន។
ហេតុអ្វីបានជារឿងនេះសំខាន់សម្រាប់បេតិកភណ្ឌខ្មែរ
ប្រាសាទព្រះវិហារ គឺជានិមិត្តរូបនៃមោទនភាពជាតិខ្មែរ និងជាកេរដំណែលពិភពលោកយូណេស្កូតាំងពីឆ្នាំ២០០៨មក។ ជម្លោះស្តីពីការប្រើប្រាស់ប្រាសាទនេះក្នុងគោលបំណងយោធា មិនត្រឹមតែជាបញ្ហាព្រំដែនប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងប៉ះពាល់ដល់ការការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ក្រោមអនុសញ្ញាអន្តរជាតិ រួមមានអនុសញ្ញាឡាអេ ឆ្នាំ១៩៥៤ ស្តីពីការការពារទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌ក្នុងករណីជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងអនុសញ្ញាកេរដំណែលពិភពលោក ឆ្នាំ១៩៧២។ ក្រសួងវប្បធម៌កម្ពុជាបានលើកឡើងពីមុនថា ការគ្រប់គ្រង ឬការគ្រប់គ្រងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌តាមរយៈវត្តមានយោធា ត្រូវបានហាមឃាត់ក្រោមធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ។
ព្រឹត្តិការណ៍នេះកើតឡើងក្នុងបរិបទដែលកម្ពុជាកំពុងបន្តខិតខំលើកកម្ពស់ការទស្សនាកម្សាន្តវប្បធម៌ និងការការពារបេតិកភណ្ឌជាតិ ខណៈដែល កម្ពុជាបានឈរលេខ១ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ផ្នែកទេសចរណ៍អេកូធម្មជាតិ តាមចំណាត់ថ្នាក់អន្តរជាតិកាលពីដើមឆ្នាំនេះ។ ការជជែកវែកញែកជាសាធារណៈអំពីស្ថានភាពប្រាសាទព្រះវិហារ អាចប៉ះពាល់ដល់ការយល់ដឹងរបស់អ្នកទស្សនាចរណ៍អន្តរជាតិ អំពីសុវត្ថិភាព និងភាពស្ថិតស្ថេរនៃតំបន់ព្រំដែន។
តារាងសង្ខេបព្រឹត្តិការណ៍
| កាលបរិច្ឆេទ | ព្រឹត្តិការណ៍ |
|---|---|
| ខែកុម្ភៈ ២០២៦ | ការចោទប្រកាន់ដំបូងអំពីការប្រើប្រាស់ប្រាសាទព្រះវិហារជាមូលដ្ឋានយោធា ត្រូវបានក្រសួងការបរទេស និងក្រសួងវប្បធម៌កម្ពុជាបដិសេធ |
| ១៣ កញ្ញា ២០២៦ | នាយកមជ្ឈមណ្ឌល JIC ថៃ អះអាងមាន “ភស្តុតាង” អំពីវត្តមានយោធាកម្ពុជានៅជិតប្រាសាទព្រះវិហារ |
| ១៤ កញ្ញា ២០២៦ | មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្រសួងវប្បធម៌កម្ពុជា បដិសេធការចោទប្រកាន់ដដែល ដោយថ្លែងថាប្រាសាទប្រើសម្រាប់គោលបំណងវប្បធម៌ តែប៉ុណ្ណោះ |
| ១៥ កញ្ញា ២០២៦ | ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈកម្ពុជា ចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ផ្លូវការ បដិសេធជាថ្មីម្តងទៀត តាមរយៈទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាន AKP |
អ្វីដែលត្រូវតាមដានបន្ត
គិតត្រឹមថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ គ្មានភាគីអន្តរជាតិណាមួយ រួមទាំងអង្គការយូណេស្កូ បានធ្វើសេចក្តីសម្រេចជាផ្លូវការលើបញ្ហានេះនៅឡើយទេ។ ការឆ្លើយតបនេះកើតឡើងតែពីរបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់ពីមានការចោទប្រកាន់ថ្មីពីភាគីថៃ ដែលបង្ហាញថាជម្លោះនេះនៅតែបន្តវិវត្តន៍។ អ្នកសង្កេតការណ៍កំពុងតាមដានថាតើភាគីទាំងសងខាង នឹងនាំបញ្ហានេះទៅដល់វេទិកាអន្តរជាតិដូចជាអង្គការយូណេស្កូ ឬតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ដែរឬទេ ដូចករណីមុនៗ។ ក្រសួងវប្បធម៌កម្ពុជាបានប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថា នឹងបន្តការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ជាតិ និងបដិសេធរាល់ការចោទប្រកាន់ដែលគ្មានភស្តុតាងច្បាស់លាស់។
ព័ត៌មានលម្អិតបន្ថែមអំពីការឆ្លើយតបផ្លូវការ អាចរកបានតាមរយៈ ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មានកម្ពុជា (AKP) ខណៈដែលការចោទប្រកាន់ពីភាគីថៃ ត្រូវបានរាយការណ៍ដោយ The Diplomat និង Khmer Times។
