កន្លែងកម្សាន្តធម្មជាតិ និងអេកូទេសចរណ៍ខ្មែរ៖ ភ្នំ ទឹកធ្លាក់ ព្រៃ

ប្រទេសកម្ពុជាមានបណ្តាញតំបន់ការពារធម្មជាតិ ដែលគ្របដណ្តប់ប្រមាណ ៤១ ភាគរយ នៃផ្ទៃដីសរុបរបស់ប្រទេស ដែលធ្វើឱ្យកម្ពុជាក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានសមាមាត្រដីការពារខ្ពស់បំផុតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ យោងតាមមូលដ្ឋានទិន្នន័យ Protected Planet របស់ UNEP-WCMC និង IUCN។ ពីកំពូលភ្នំក្រវាញដ៏ខៀវស្រងាត់ រហូតដល់ទឹកធ្លាក់ច្រោះថ្មនៅខេត្តមណ្ឌលគិរី កន្លែងកម្សាន្តធម្មជាតិ និងអេកូទេសចរណ៍ បានក្លាយជាជម្រើសដ៏ពេញនិយមមួយ សម្រាប់អ្នកដែលចង់គេចចេញពីភាពមមាញឹកនៃទីក្រុង។ អត្ថបទនេះនឹងណែនាំលម្អិតអំពីភ្នំ ទឹកធ្លាក់ និងព្រៃធម្មជាតិ ដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុតនៅកម្ពុជា រួមជាមួយគន្លឹះធ្វើដំណើរ និងគោលការណ៍ទេសចរណ៍ប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ។

បើអ្នកកំពុងស្វែងរកទិដ្ឋភាពទូលំទូលាយនៃជម្រើសកម្សាន្តទាំងអស់នៅកម្ពុជា សូមអានបន្ថែមនៅក្នុង មគ្គុទេសក៍កន្លែងកម្សាន្តពេញលេញរបស់យើង ដែលគ្របដណ្តប់ពីឆ្នេរសមុទ្រ ដល់ភ្នំ និងទីក្រុង។ នៅទីនេះ យើងផ្ដោតជាពិសេសលើធម្មជាតិ និងបរិស្ថាន។

ប្រវត្តិ និងការអភិវឌ្ឍន៍តំបន់ការពារធម្មជាតិនៅកម្ពុជា

ប្រព័ន្ធតំបន់ការពារធម្មជាតិទំនើបរបស់កម្ពុជា បានចាប់ផ្ដើមជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ នៅពេលដែលព្រះរាជក្រឹត្យមួយបានបង្កើតតំបន់ការពារចំនួន ២៣ កន្លែង គ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីប្រមាណ ៣,៣ លានហិកតា យោងតាមឯកសារ Protected areas of Cambodia នៅលើ Wikipedia។ ក្រោយមក ក្រសួងបរិស្ថានបានពង្រីកបណ្តាញនេះបន្ថែមទៀត តាមរយៈការបង្កើតដែនជម្រកសត្វព្រៃ ឧទ្យានជាតិ ផ្ទាំងព្រៃការពារ និងតំបន់ប្រើប្រាស់ច្រើនយ៉ាង។

ឧទ្យានជាតិគិរីរម្យ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាឧទ្យានជាតិដំបូងបង្អស់របស់កម្ពុជា ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការយកចិត្តទុកដាក់របស់រដ្ឋ ចំពោះការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិ តាំងពីដើមទសវត្សរ៍ ១៩៩០។ ការវិវត្តន៍នេះ មិនមែនគ្រាន់តែជារឿងបរិស្ថាននោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មអេកូទេសចរណ៍ផងដែរ។ ទន្លេសាប ដែលជាបឹងទឹកសាបធំជាងគេបំផុតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ត្រូវបានអង្គការ UNESCO ទទួលស្គាល់ជាតំបន់សម្បត្តិជីវមណ្ឌល (Biosphere Reserve) តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៧ មក។

នៅទសវត្សរ៍ថ្មីៗនេះ រដ្ឋាភិបាលបានដាក់បញ្ចូលគំនិតនៃ «ច្រករបៀងជីវចម្រុះ» ដើម្បីភ្ជាប់តំបន់ការពារផ្សេងៗគ្នា ឱ្យទៅជាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតែមួយ។ គោលដៅនៃវិធានការនេះ គឺការពារផ្លូវធ្វើដំណើររបស់សត្វព្រៃ និងរក្សាលំនឹងធម្មជាតិ។ សម្រាប់អ្នកទេសចរ ការផ្លាស់ប្ដូរទាំងនេះមានន័យថា មានកន្លែងថ្មីៗកាន់តែច្រើន ដែលបើកចំហរសម្រាប់សកម្មភាពដើរព្រៃ បោះតង់ និងសង្កេតសត្វ ប្រកបដោយសុវត្ថិភាព និងស្របច្បាប់។

ភ្នំ និងឧទ្យានជាតិសំខាន់ៗសម្រាប់អេកូទេសចរណ៍

ភ្នំ និងឧទ្យានជាតិ គឺជាបេះដូងនៃអេកូទេសចរណ៍ខ្មែរ។ ខាងក្រោមនេះ យើងបង្ហាញពីគោលដៅធម្មជាតិ ដ៏សំខាន់បំផុតមួយចំនួន ដែលទាក់ទាញអ្នកដំណើរទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស។

ឧទ្យានជាតិភ្នំបូកគោ (ខេត្តកំពត)

ឧទ្យានជាតិព្រះមុនីវង្ស ឬដែលគេស្គាល់ថាភ្នំបូកគោ មានកម្ពស់ប្រមាណ ១,០៨០ ម៉ែត្រ ពីនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ដែលធ្វើឱ្យអាកាសធាតុនៅទីនោះ ត្រជាក់ស្រួលជាងតំបន់វាលទំនាប។ កន្លែងនេះល្បីល្បាញដោយសារ ស្ថានីយ៍ភ្នំសម័យអាណានិគមបារាំង ដែលសាងសង់ឡើងនៅទសវត្សរ៍ ១៩២០ ព្រមទាំងផ្ទះព្រះវិហារចាស់ ទឹកធ្លាក់ និងព្រៃស្រោងស្រងាត់។ យោងតាម Bokor National Park លើ Wikipedia ឧទ្យាននេះគ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីប្រមាណ ១,៥៨០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។

ឧទ្យានជាតិគិរីរម្យ (ខេត្តកំពង់ស្ពឺ)

គិរីរម្យ ជាឧទ្យានជាតិដំបូងគេបង្អស់របស់កម្ពុជា ដែលមានឈ្មោះល្បីដោយសារព្រៃស្រល់ ខ្យល់អាកាសត្រជាក់ និងទឹកធ្លាក់តូចៗ។ ផ្ទៃដីរបស់វាប្រមាណ ៣៥,០០០ ហិកតា ស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែលពីរម៉ោងបើកបរ ពីរាជធានីភ្នំពេញ។ កន្លែងនេះសាកសមសម្រាប់ការបោះតង់ ជិះកង់ភ្នំ និងការកម្សាន្តចុងសប្ដាហ៍ជាមួយក្រុមគ្រួសារ។ បើអ្នកធ្វើដំណើរជាមួយកុមារ សូមមើល មគ្គុទេសក៍កន្លែងកម្សាន្តសម្រាប់គ្រួសារ និងកុមារ របស់យើងបន្ថែម។

ភ្នំគូលែន (ខេត្តសៀមរាប)

ភ្នំគូលែន គឺជាភ្នំដ៏ពិសិដ្ឋមួយ ដែលមានតម្លៃខាងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសាសនាយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ យោងតាម Phnom Kulen លើ Wikipedia នៅឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២ បានប្រកាសឯករាជ្យ និងបង្កើតចក្រភពខ្មែរ នៅលើភ្នំនេះ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទីកំណើតនៃចក្រភពអង្គរ។ បច្ចុប្បន្ន ភ្នំគូលែនល្បីដោយសារទឹកធ្លាក់ ស្ទឹងពាន់លិង្គ ដែលឆ្លាក់លើថ្មក្រោមទឹក និងព្រះពុទ្ធរូបផ្ដេកធំ។

ឧទ្យានជាតិវីរៈជ័យ (ខេត្តរតនគិរី)

ឧទ្យានជាតិវីរៈជ័យ ស្ថិតនៅភាគឦសានប្រទេស ជាប់ព្រំដែនឡាវ និងវៀតណាម។ វាជាតំបន់ការពារធំជាងគេមួយ ដោយមានផ្ទៃដីប្រមាណ ៣៣២,៥០០ ហិកតា ហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ជា «ឧទ្យានបេតិកភណ្ឌអាស៊ាន» (ASEAN Heritage Park)។ ព្រៃនៅទីនេះ នៅរក្សាបាននូវភាពធម្មជាតិដ៏ស្រស់ស្អាត ហើយជាជម្រកសម្រាប់សត្វកម្រ ដូចជាខ្លា ខ្លាឃ្មុំ និងបក្សីជាច្រើនប្រភេទ។

ទឹកធ្លាក់ដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់កម្ពុជា

ទឹកធ្លាក់ ជាគោលដៅដ៏ពេញនិយម សម្រាប់អ្នកដែលចូលចិត្តធម្មជាតិ និងភាពត្រជាក់ស្រួល។ កម្ពុជាមានទឹកធ្លាក់ច្រើនកន្លែង ដែលនីមួយៗមានលក្ខណៈពិសេសផ្ទាល់ខ្លួន។

ទឹកធ្លាក់បូស្រា នៅខេត្តមណ្ឌលគិរី ត្រូវបានចាត់ទុកជាទឹកធ្លាក់ដ៏អស្ចារ្យបំផុតមួយ នៅកម្ពុជា ដោយមានកម្រិតធ្លាក់ច្រើនថ្នាក់ ដែលថ្នាក់មួយចំនួនមានកម្ពស់ជាងម្ភៃម៉ែត្រ។ កន្លែងនេះព័ទ្ធជុំវិញដោយព្រៃ និងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចព្នង។ ទឹកធ្លាក់ក្បាលឆាយ នៅជិតក្រុងព្រះសីហនុ ងាយស្រួលធ្វើដំណើរ ហើយក្លាយជាកន្លែងកម្សាន្តចុងសប្ដាហ៍ ដ៏ពេញនិយមសម្រាប់ប្រជាជនក្នុងតំបន់។

នៅភ្នំគូលែន ទឹកធ្លាក់ពីរថ្នាក់ ផ្ដល់នូវកន្លែងងូតទឹក ដ៏ស្រស់ស្រាយ ជាពិសេសក្នុងរដូវវស្សា ដែលលំហូរទឹកខ្លាំង។ ចំណែកនៅភាគខាងលិច ទឹកធ្លាក់ និងស្ទឹងតូចៗនៅភ្នំក្រវាញ ផ្ដល់នូវបទពិសោធន៍ផ្សងព្រេង សម្រាប់អ្នកដែលស្រឡាញ់ការដើរព្រៃឆ្ងាយ។ មុនពេលធ្វើដំណើរ គួរពិនិត្យលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ព្រោះផ្លូវខ្លះអាចរអិល ឬពិបាកធ្វើដំណើរ ក្នុងរដូវភ្លៀង។ បើអ្នកចង់ស្វែងយល់ពីប្រភេទកន្លែងកម្សាន្តផ្សេងៗ សូមអាន ប្រភេទកន្លែងកម្សាន្តនៅកម្ពុជា។

ព្រៃភ្នំក្រវាញ និងជីវចម្រុះ

ភ្នំក្រវាញ ត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្ទាំងព្រៃភ្លៀងធំ និងនៅរក្សាបានភាពធម្មជាតិបំផុតមួយ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក។ តំបន់នេះជាជម្រកសម្រាប់សត្វកម្ររាប់រយប្រភេទ រួមមានដំរីអាស៊ី ខ្លាដំបង និងក្រពើទឹកសាបសៀម (Siamese crocodile) ដែលជិតផុតពូជ។ យោងតាមការវាយតម្លៃរបស់ IUCN Red List ក្រពើទឹកសាបសៀម ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពប្រឈមនឹងការផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ហើយប្រជាជនព្រៃនៅសេសសល់ភាគច្រើន រស់នៅក្នុងតំបន់ភ្នំក្រវាញនេះ។

តំបន់ព្រៃភ្នំក្រវាញ ក៏សំខាន់សម្រាប់ការទប់ស្កាត់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដោយសារវាស្តុកទុកកាបូនយ៉ាងច្រើន។ អង្គការអភិរក្សជាច្រើន បានសហការជាមួយក្រសួងបរិស្ថាន ដើម្បីបង្កើតគម្រោងអេកូទេសចរណ៍ផ្អែកលើសហគមន៍ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកទេសចរ ស្នាក់នៅផ្ទះស្នាក់ក្នុងភូមិ ដើរព្រៃ និងសង្កេតសត្វ ស្របពេលដែលផ្ដល់ប្រាក់ចំណូល ដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ ការងារ និងគោលនយោបាយព្រៃឈើ ត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងរបាយការណ៍របស់ FAO ស្ដីពីស្ថានភាពព្រៃឈើពិភពលោក។

តារាងប្រៀបធៀបកន្លែងកម្សាន្តធម្មជាតិសំខាន់ៗ

តារាងខាងក្រោម ប្រៀបធៀបគោលដៅធម្មជាតិ ដ៏សំខាន់មួយចំនួន តាមទីតាំង ផ្ទៃដី និងលក្ខណៈពិសេស ដើម្បីជួយអ្នកក្នុងការរៀបចំផែនការ។

គន្លឹះធ្វើដំណើរ និងអេកូទេសចរណ៍ប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ

អេកូទេសចរណ៍ មិនមែនគ្រាន់តែជាការទៅទស្សនាធម្មជាតិនោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏ជាការទទួលខុសត្រូវ ចំពោះការអភិរក្សបរិស្ថាន និងសហគមន៍មូលដ្ឋានផងដែរ។ ការជ្រើសរើសពេលវេលាសមស្រប អាចធ្វើឱ្យដំណើររបស់អ្នកកាន់តែរីករាយ និងសុវត្ថិភាព។

ខាងក្រោមនេះ ជាគន្លឹះមួយចំនួន ដើម្បីធ្វើដំណើរប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ៖

• កុំទុកសំរាមនៅក្នុងព្រៃ ឬតំបន់ការពារ សូមយកសំរាមត្រឡប់មកវិញ។
• គោរពច្បាប់ឧទ្យាន និងការណែនាំរបស់មគ្គុទេសក៍ក្នុងតំបន់។
• ជ្រើសរើសផ្ទះស្នាក់ និងសេវាកម្មរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន ដើម្បីគាំទ្រសេដ្ឋកិច្ចតំបន់។
• កុំទិញ ឬប្រើផលិតផលធ្វើពីសត្វព្រៃ ឬឈើកម្រ។
• រក្សាគម្លាតសមរម្យពីសត្វព្រៃ ហើយកុំឱ្យចំណីដល់សត្វ។
• ត្រៀមឧបករណ៍សុវត្ថិភាព ដូចជាស្បែកជើងដើរព្រៃ ទឹក និងថ្នាំសង្គ្រោះបឋម។

បើអ្នកគ្រោងបញ្ចូលដំណើរធម្មជាតិ ជាមួយការកម្សាន្តក្នុងទីក្រុង ការមើល កន្លែងកម្សាន្តល្អបំផុតនៅភ្នំពេញ ឆ្នាំ ២០២៦ អាចជួយអ្នករៀបចំកម្មវិធីពេញលេញ មុនពេលធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់ដាច់ស្រយាល។

និន្នាការអេកូទេសចរណ៍ខ្មែរ ឆ្នាំ ២០២៦

ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ និន្នាការទេសចរណ៍បៃតង កំពុងកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដោយសារអ្នកដំណើរជំនាន់ថ្មី ចាប់អារម្មណ៍កាន់តែខ្លាំង ចំពោះបទពិសោធន៍ពិតប្រាកដ និងការអភិរក្ស។ គម្រោងអេកូទេសចរណ៍ផ្អែកលើសហគមន៍ នៅភ្នំក្រវាញ មណ្ឌលគិរី និងរតនគិរី កំពុងពង្រីកសេវាកម្ម ស្នាក់នៅ ការដើរព្រៃ និងការសង្កេតសត្វ ដែលគ្រប់គ្រងដោយប្រជាជនក្នុងតំបន់។

ការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវ និងការតភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិត បានធ្វើឱ្យតំបន់ដាច់ស្រយាលមួយចំនួន ងាយស្រួលធ្វើដំណើរជាងមុន។ ស្របពេលជាមួយគ្នានោះ អ្នកជំនាញការអភិរក្ស បានព្រមានពីសម្ពាធលើបរិស្ថាន ដែលអាចកើតមានឡើង បើគ្មានការគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវ។ តុល្យភាពរវាងការអភិវឌ្ឍ និងការអភិរក្ស នៅតែជាបញ្ហាប្រឈមធំ សម្រាប់ឧស្សាហកម្មអេកូទេសចរណ៍កម្ពុជា ក្នុងទសវត្សរ៍ខាងមុខ។

សំណួរដែលគេសួរញឹកញាប់ (FAQ)

តើកន្លែងធម្មជាតិណាខ្លះ ដែលល្អបំផុតសម្រាប់អ្នកដំណើរលើកដំបូង?

សម្រាប់អ្នកដែលទើបចាប់ផ្ដើមធ្វើដំណើរធម្មជាតិ ឧទ្យានជាតិគិរីរម្យ និងភ្នំបូកគោ ជាជម្រើសដ៏ល្អ ព្រោះវាមានផ្លូវធ្វើដំណើរស្រួល និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រាន់។ កន្លែងទាំងពីរនេះ នៅជិតទីក្រុងធំ ដែលអ្នកអាចទៅ និងត្រឡប់មកវិញ ក្នុងពេលតែមួយថ្ងៃ ឬស្នាក់នៅមួយយប់។ ភ្នំគូលែននៅសៀមរាប ក៏សមស្របដែរ ព្រោះវាផ្សំបញ្ចូលធម្មជាតិ ជាមួយតម្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលធ្វើឱ្យដំណើររបស់អ្នកមានន័យជាងមុន។ ចំពោះអ្នកដែលធ្វើដំណើរជាមួយក្រុមគ្រួសារ កន្លែងទាំងនេះផ្ដល់នូវសុវត្ថិភាព និងភាពងាយស្រួល គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់កុមារផងដែរ។

តើពេលណាជាពេលល្អបំផុត ដើម្បីទៅទស្សនាទឹកធ្លាក់?

ពេលល្អបំផុតដើម្បីមើលទឹកធ្លាក់ គឺនៅចុងរដូវវស្សា និងដើមរដូវប្រាំង គឺប្រហែលខែតុលា ដល់ខែធ្នូ។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ លំហូរទឹកនៅតែខ្លាំង បន្ទាប់ពីភ្លៀង ប៉ុន្តែផ្លូវធ្វើដំណើរ ចាប់ផ្ដើមស្ងួត និងងាយស្រួលជាងមុន។ ក្នុងពេលរដូវប្រាំងពេញលេញ ទឹកធ្លាក់ខ្លះអាចមានទឹកតិច ដែលធ្វើឱ្យទេសភាពមិនសូវគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍។ ផ្ទុយទៅវិញ ក្នុងពេលរដូវវស្សាខ្លាំង ផ្លូវអាចរអិល និងគ្រោះថ្នាក់ ដូច្នេះត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន។ ការពិនិត្យព្យាករណ៍អាកាសធាតុ មុនពេលធ្វើដំណើរ គឺជារឿងសំខាន់បំផុត។

តើការដើរព្រៃនៅភ្នំក្រវាញ មានសុវត្ថិភាពទេ?

ការដើរព្រៃនៅភ្នំក្រវាញ មានសុវត្ថិភាព បើអ្នកធ្វើដំណើរ ជាមួយមគ្គុទេសក៍ដែលមានបទពិសោធន៍ និងតាមរយៈគម្រោងអេកូទេសចរណ៍ ដែលមានការទទួលស្គាល់។ តំបន់ព្រៃនេះធំ និងស្មុគស្មាញ ដូច្នេះការដើរតែម្នាក់ឯង ដោយគ្មានការណែនាំ អាចមានគ្រោះថ្នាក់។ មគ្គុទេសក៍ក្នុងតំបន់ ស្គាល់ផ្លូវ ស្គាល់សត្វ និងដឹងពីរបៀបទប់ទល់ ស្ថានភាពអាសន្ន។ លើសពីនេះ ការប្រើសេវាកម្មក្នុងតំបន់ ក៏ជួយផ្ដល់ប្រាក់ចំណូល ដល់សហគមន៍ ដែលជាគោលការណ៍សំខាន់ នៃអេកូទេសចរណ៍ផងដែរ។ ត្រូវត្រៀមទឹក ស្បែកជើងសមរម្យ និងថ្នាំសង្គ្រោះបឋម ជានិច្ច។

តើត្រូវចំណាយប៉ុន្មាន សម្រាប់ដំណើរអេកូទេសចរណ៍?

ការចំណាយសម្រាប់ដំណើរអេកូទេសចរណ៍ ប្រែប្រួលទៅតាមគោលដៅ និងរយៈពេលនៃដំណើរ។ ការទៅទស្សនាឧទ្យានជាតិ ក្បែរទីក្រុង ដូចជាគិរីរម្យ អាចចំណាយតិច បើអ្នកធ្វើដំណើរ ក្នុងពេលតែមួយថ្ងៃ។ ដំណើរដើរព្រៃច្រើនថ្ងៃ នៅភ្នំក្រវាញ ឬមណ្ឌលគិរី ដែលរួមបញ្ចូលមគ្គុទេសក៍ ការស្នាក់នៅ និងអាហារ ជាធម្មតាមានតម្លៃខ្ពស់ជាង។ យើងណែនាំឱ្យអ្នកសាកសួរតម្លៃ ច្បាស់លាស់ ជាមួយប្រតិបត្តិករដំណើរ ឬគម្រោងសហគមន៍ មុនពេលធ្វើដំណើរ។ ការរៀបចំថវិកាជាមុន ជួយឱ្យអ្នកគ្រប់គ្រងការចំណាយ បានកាន់តែប្រសើរ។

តើខ្ញុំអាចមើលឃើញសត្វព្រៃ នៅកន្លែងទាំងនេះទេ?

បាទ ឬចាស អ្នកអាចមើលឃើញសត្វព្រៃ ប៉ុន្តែវាអាស្រ័យលើសំណាង ពេលវេលា និងកន្លែង។ ឧទ្យានជាតិវីរៈជ័យ និងភ្នំក្រវាញ ជាជម្រកសម្រាប់សត្វកម្រ ដូចជាបក្សី សត្វល្មូន និងថនិកសត្វ។ ការមើលឃើញសត្វធំ ដូចជាដំរី ឬខ្លា គឺកម្រខ្លាំងណាស់ ដោយសារសត្វទាំងនេះ ភ័យខ្លាចមនុស្ស និងរស់នៅតំបន់ដាច់ស្រយាល។ ការសង្កេតបក្សី នៅតំបន់ដូចជា ព្រែកទាល់ ជិតទន្លេសាប ផ្ដល់ឱកាសខ្ពស់ ដើម្បីមើលឃើញបក្សីទឹក កម្រ។ ការអត់ធ្មត់ និងភាពស្ងៀមស្ងាត់ គឺជាគន្លឹះ ដើម្បីសង្កេតសត្វព្រៃ ឱ្យបានជោគជ័យ។

តើធ្វើដំណើរទៅតំបន់ធម្មជាតិ ដោយរបៀបណា?

ភាគច្រើននៃតំបន់ធម្មជាតិ អាចធ្វើដំណើរទៅដល់ ដោយឡានក្រុង ឡានជួល ឬម៉ូតូ ពីទីក្រុងធំៗ។ ឧទ្យានជាតិគិរីរម្យ និងភ្នំបូកគោ មានផ្លូវ ដែលអាចបើកបរ ឡើងដល់កំពូលភ្នំ។ ចំពោះតំបន់ដាច់ស្រយាល ដូចជាមណ្ឌលគិរី និងរតនគិរី អ្នកអាចជិះឡានក្រុង ពីភ្នំពេញ ដែលចំណាយពេលជាច្រើនម៉ោង។ ការជួលម៉ូតូ ឬឡាន នៅពេលទៅដល់ខេត្ត ជួយឱ្យអ្នកធ្វើដំណើរ ទៅកាន់កន្លែងផ្សេងៗ បានកាន់តែងាយស្រួល។ យើងណែនាំ ឱ្យអ្នករៀបចំការធ្វើដំណើរ ជាមួយប្រតិបត្តិករ ឬមគ្គុទេសក៍ ដែលគួរឱ្យទុកចិត្ត ជាពិសេសសម្រាប់ដំណើរ ទៅតំបន់ឆ្ងាយ។

តើធម្មជាតិកម្ពុជា ត្រូវការការអភិរក្សយ៉ាងណា?

ធម្មជាតិកម្ពុជា ប្រឈមនឹងសម្ពាធ ពីការកាប់ឈើ ការប្រមាញ់សត្វ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ការអភិរក្ស ត្រូវការកិច្ចសហការ រវាងរដ្ឋាភិបាល អង្គការអភិរក្ស សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងអ្នកទេសចរ។ ក្នុងនាមជាអ្នកដំណើរ អ្នកអាចចូលរួម តាមរយៈការគោរពច្បាប់ ការមិនបន្សល់សំរាម និងការគាំទ្រគម្រោងសហគមន៍។ ការជ្រើសរើសសេវាកម្ម ដែលអនុវត្តគោលការណ៍ និរន្តរភាព ក៏ជាការចូលរួមដ៏សំខាន់ ផងដែរ។ រាល់សកម្មភាពតូចៗ របស់អ្នកដំណើរម្នាក់ៗ បូករួមគ្នា អាចបង្កើតផលប៉ះពាល់ ធំធេង ចំពោះការការពារ បេតិកភណ្ឌធម្មជាតិ សម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។

ការរៀបចំផែនការដំណើរបោះតង់ និងដើរព្រៃជាជំហានៗ

ការត្រៀមខ្លួនល្អ គឺជាគន្លឹះសម្រាប់ដំណើរអេកូទេសចរណ៍ប្រកបដោយសុវត្ថិភាពនៅតំបន់ព្រៃភ្នំកម្ពុជា។ ខាងក្រោមនេះជាជំហានជាក់ស្តែងសម្រាប់រៀបចំដំណើរបោះតង់រយៈពេលពីរទៅបីថ្ងៃ ឧទាហរណ៍នៅព្រៃក្រវាញ ឬខេត្តមណ្ឌលគិរី។

1. ជ្រើសរើសរដូវកាល៖ យោងតាមក្រសួងទេសចរណ៍កម្ពុជា ឆ្នាំ ២០២៥ រដូវប្រាសាទស្ងួត ចាប់ពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែកុម្ភៈ ជាពេលល្អបំផុតព្រោះផ្លូវដើរមិនរអិល និងសីតុណ្ហភាពនៅចន្លោះ ២៤ ដល់ ៣០ អង្សាសេ។
2. កក់មគ្គុទេសក៍ក្នុងស្រុក៖ ទាក់ទងសហគមន៍អេកូទេសចរណ៍មូលដ្ឋានជាមុនយ៉ាងតិច ៧ ថ្ងៃ ដើម្បីធានាមានមគ្គុទេសក៍ និងសេវាដឹកជញ្ជូន។
3. រៀបចំសម្ភារៈ៖ ស្បែកជើងដើរព្រៃ មុ្ងការពារមូស ថ្នាំការពារកំដៅថ្ងៃ ទឹកស្អាតយ៉ាងតិច ៣ លីត្រក្នុងមួយថ្ងៃ និងថង់ប្លាស្ទិកសម្រាប់ដឹកសំរាមត្រឡប់មកវិញ។
4. ចុះឈ្មោះជាមួយមន្ត្រីព្រៃឈើ៖ តំបន់ការពារជាច្រើនទាមទារការអនុញ្ញាតពីសហគមន៍ ឬមន្ត្រីអភិរក្ស មុនពេលចូល។

មុនពេលចេញដំណើរ សូមត្រួតពិនិត្យពេលអាកាសធាតុជាមួយក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយម ព្រោះក្នុងរដូវវស្សា ទឹកជំនន់ភ្លាមៗអាចកើតឡើងនៅតាមអូរ និងទឹកធ្លាក់។ វីលដ្លាយហ្វ៍ អាល់ឡាយអិន (Wildlife Alliance) ដែលគ្រប់គ្រងគម្រោងជាច្រើននៅព្រៃក្រវាញ បានណែនាំឱ្យអ្នកដំណើរ ទុកព័ត៌មានកាលវិភាគ និងផ្លូវដែលនឹងដើរទៅឱ្យក្រុមគ្រួសារ ឬសណ្ឋាគារដឹង។ ការគោរពតាមជំហានទាំងនេះ មិនត្រឹមតែការពារសុវត្ថិភាពអ្នកដំណើរប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជួយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីផងដែរ។ សម្រាប់អ្នកថ្មីថ្មោង គួរចាប់ផ្តើមដោយផ្លូវខ្លីៗ មុនពេលឈានទៅរកដំណើរវែងជាងនេះ។

ការវិភាគថ្លៃដើម និងថវិកាសម្រាប់ដំណើរអេកូទេសចរណ៍

ការយល់ដឹងអំពីថ្លៃដើមជាក់ស្តែង ជួយឱ្យអ្នកដំណើររៀបចំថវិកាបានត្រឹមត្រូវ និងជៀសវាងការចំណាយលើស។ តម្លៃខាងក្រោមនេះ ប្រមូលផ្តុំពីព័ត៌មានសហគមន៍អេកូទេសចរណ៍ និងក្រសួងទេសចរណ៍កម្ពុជា ឆ្នាំ ២០២៥ ដោយគិតជាដុល្លារអាមេរិកសម្រាប់មនុស្សម្នាក់។

សរុបមក ដំណើរបីថ្ងៃពីរយប់ សម្រាប់ក្រុមបួននាក់ ជាធម្មតាមានតម្លៃចន្លោះ ៥០ ដល់ ៩០ ដុល្លារក្នុងម្នាក់ បើធ្វើដំណើរតាមរយៈសហគមន៍ផ្ទាល់។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់ Wildlife Alliance ឆ្នាំ ២០២៤ ប្រាក់ចំណូលពីអេកូទេសចរណ៍នៅសហគមន៍ជីផាត (Chi Phat) មានជាង ៦០ ភាគរយ បានវិលត្រឡប់ទៅគ្រួសារក្នុងស្រុកវិញ ដែលខ្ពស់ជាងគំរូទេសចរណ៍ពាណិជ្ជកម្មធម្មតា។ ដើម្បីសន្សំ អ្នកដំណើរអាចជ្រើសរើសធ្វើដំណើរជាក្រុមធំ ដើម្បីចែករំលែកថ្លៃមគ្គុទេសក៍ និងដឹកជញ្ជូន។ គួរកត់សម្គាល់ថា ការ បង់ប្រាក់ដោយផ្ទាល់ទៅសហគមន៍ ជំនួសឱ្យភ្នាក់ងារកណ្តាល ធ្វើឱ្យប្រាក់ចំណូលធំជាងនេះ បានទៅដល់អ្នកស្រុកដោយផ្ទាល់ ដែលជាគោលការណ៍ស្នូលនៃអេកូទេសចរណ៍ប្រកបដោយចីរភាព។

កំហុសទូទៅរបស់អ្នកដំណើរ និងវិធីជៀសវាង

អ្នកដំណើរថ្មីៗជាច្រើនធ្វើកំហុសដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ ឬប៉ះពាល់ដល់ធម្មជាតិ។ ការដឹងពីកំហុសទាំងនេះជាមុន អាចជួយការពារបទពិសោធន៍ និងបរិស្ថាន។

• ប៉ាន់ស្មានកម្លាំងខ្លួនលើស៖ ផ្លូវដើរនៅព្រៃក្រវាញខ្លះវែងជាង ១៥ គីឡូម៉ែត្រ។ អ្នកដំណើរគួរហ្វឹកហាត់ដើរមុន ហើយជ្រើសផ្លូវសមនឹងសម្ថភាព។
• មិនយកទឹកគ្រប់គ្រាន់៖ ការខ្វះជាតិទឹកក្នុងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ ជាបញ្ហាសុខភាពទូទៅបំផុត។ ត្រូវយកទឹកយ៉ាងតិច ៣ លីត្រ និងថ្នាំសម្អាតទឹក។
• ទុកសំរាមនៅក្នុងព្រៃ៖ ប្លាស្ទិក និងកំប៉ុងបំផ្លាញដី និងសត្វព្រៃ។ គោលការណ៍ “យកអ្វីចូល យកអ្វីចេញ” ត្រូវតែគោរព។
• ចូលជិតសត្វព្រៃ ឬឱ្យចំណីសត្វ៖ ធ្វើឱ្យសត្វប្តូរឥរិយាបថ និងពឹងផ្អែកលើមនុស្ស។
• ធ្វើដំណើរដោយគ្មានមគ្គុទេសក៍៖ ការវង្វេងផ្លូវ ជាហេតុធ្វើឱ្យត្រូវការសង្គ្រោះញឹកញាប់។

យោងតាមការណែនាំរបស់សមាគមអេកូទេសចរណ៍ និងជ័រ (TIES) ឆ្នាំ ២០២៤ កំហុសធំបំផុតមួយ គឺការទិញផលិតផលធ្វើពីសត្វព្រៃ ឬឈើកម្រ ដែលលើកទឹកចិត្តដល់ការប្រមាញ់ និងកាប់បំផ្លាញព្រៃ។ អ្នកដំណើរគួរបដិសេធការទិញសម្ភារៈបែបនេះ ហើយជ្រើសរើសវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ដែលផលិតដោយសហគមន៍មូលដ្ឋានវិញ។ កំហុសមួយទៀតគឺការ មិនគោរពវប្បធម៌ និងទំនៀមទម្លាប់ ក្នុងស្រុក ដូចជាការស្លៀកពាក់មិនសមរម្យពេលចូលភូមិ ឬកន្លែងសក្ការៈ។ ការសួរសុំការអនុញ្ញាតមុនថតរូបអ្នកស្រុក និងការគោរពច្បាប់ភូមិ ជួយបង្កើតទំនាក់ទំនងល្អ និងធ្វើឱ្យអេកូទេសចរណ៍មានចីរភាពយូរអង្វែង។

ករណីសិក្សា៖ ភាពជោគជ័យនៃសហគមន៍អេកូទេសចរណ៍ជីផាត

សហគមន៍ជីផាត (Chi Phat) នៅខេត្តកោះកុង គឺជាគំរូដ៏លេចធ្លោបំផុតមួយនៃអេកូទេសចរណ៍ផ្អែកលើសហគមន៍នៅកម្ពុជា។ មុនឆ្នាំ ២០០៧ តំបន់នេះ ពឹងផ្អែកលើការប្រមាញ់សត្វព្រៃ និងការកាប់ឈើខុសច្បាប់សម្រាប់ការរស់នៅ។

នៅឆ្នាំ ២០០៧ អង្គការ Wildlife Alliance បានចាប់ផ្តើមកម្មវិធីអេកូទេសចរណ៍សហគមន៍ (CBET) ដោយបណ្តុះបណ្តាលអ្នកស្រុកឱ្យក្លាយជាមគ្គុទេសក៍ អ្នកបើកទូក និងម្ចាស់ផ្ទះសំណាក់។ យោងតាមទិន្នន័យរបស់ Wildlife Alliance ឆ្នាំ ២០២៣ មានគ្រួសារជាង ៣៥០ នៅជីផាត ដែលទទួលបានប្រាក់ចំណូលផ្ទាល់ ឬប្រយោលពីទេសចរណ៍ ហើយចំនួនអ្នកទេសចរបានកើនឡើងពីប្រហែលសូន្យ ទៅជាងម្ភ៉ឺននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ មុនពេលជំងឺរាតត្បាតកូវីដ។

គន្លឹះនៃភាពជោគជ័យនេះ មានបីចំណុចសំខាន់។ ទីមួយ ប្រាក់ចំណូលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយគណៈកម្មាធិការសហគមន៍ ដែលបែងចែកការងារ និងផ្តល់មូលនិធិទៅសាលា និងសុខាភិបាល។ ទីពីរ ការប្តូរមុខរបរ ពីការប្រមាញ់ ទៅជាការការពារ បានកាត់បន្ថយការកាប់បំផ្លាញព្រៃ និងបង្កើនចំនួនសត្វព្រៃដូចជា សត្វផ្គាន ដំរី និងបក្សីកម្រ។ ទីបី ការផ្តល់ជម្រើសផ្លូវដើរ និងសកម្មភាពចម្រុះ ដូចជាការមើលបក្សី ការជិះកង់ភ្នំ និងការទស្សនាទឹកធ្លាក់ បានទាក់ទាញអ្នកដំណើរប្រភេទផ្សេងៗគ្នា។ គំរូជីផាតបង្ហាញថា ការអភិរក្ស និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច អាចដំណើរការទន្ទឹមគ្នាបាន។ បច្ចុប្បន្ននេះ គំរូស្រដៀងគ្នាត្រូវបានពង្រីកទៅកាន់តំបន់ផ្សេងៗ ដូចជា អូរ៉ាល់ និងភ្នំស្រួច ដែលបញ្ជាក់ថា អេកូទេសចរណ៍សហគមន៍ ជាយុទ្ធសាស្ត្រអភិរក្សដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់កម្ពុជា។

ការប្រៀបធៀបមធ្យោបាយធ្វើដំណើរទៅតំបន់ដាច់ស្រយាល

ការជ្រើសរើសមធ្យោបាយដឹកជញ្ជូនត្រឹមត្រូវ ប៉ះពាល់ដល់ទាំងថ្លៃដើម ពេលវេលា និងផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ តារាងខាងក្រោម ប្រៀបធៀបជម្រើសសំខាន់ៗសម្រាប់ការធ្វើដំណើរទៅតំបន់អេកូទេសចរណ៍ឆ្ងាយៗ ដោយផ្អែកលើព័ត៌មានសហគមន៍ និងក្រុមហ៊ុនទេសចរណ៍ ឆ្នាំ ២០២៥។

សម្រាប់អ្នកដំណើរដែលផ្តោតលើចីរភាព ការផ្សំមធ្យោបាយ គឺជាជម្រើសល្អ។ ឧទាហរណ៍ ធ្វើដំណើរ ដោយឡានក្រុងទៅទីប្រជុំជន បន្ទាប់មកប្តូរទៅទូកសហគមន៍ ឬម៉ូតូឌុបក្នុងស្រុក។ វិធីនេះកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន ហើយផ្តល់ប្រាក់ចំណូលដោយផ្ទាល់ដល់អ្នកស្រុក។ យោងតាមរបាយការណ៍ស្តីពីទេសចរណ៍បៃតងរបស់ ក្រសួងបរិស្ថានកម្ពុជា ឆ្នាំ ២០២៤ ការប្រើប្រាស់សេវាដឹកជញ្ជូនក្នុងស្រុក ជំនួសឱ្យឡានឯកជន អាចកាត់បន្ថយ ស្នាមកាបោន ក្នុងមួយដំណើរបានយ៉ាងច្រើន។ លើសពីនេះ ការជ្រើសរើសទូក ឬកង់ ផ្តល់ឱកាសឱ្យអ្នកដំណើរ មើលឃើញធម្មជាតិកាន់តែជិតស្និទ្ធ និងលឺសំឡេងព្រៃ ដែលជាបេះដូងនៃបទពិសោធន៍អេកូទេសចរណ៍ពិតប្រាកដ។

បច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការមើលបក្សី និងថតរូបសត្វព្រៃ

សម្រាប់អ្នកស្រឡាញ់ធម្មជាតិកម្រិតស្ទាត់ជំនាញ ការមើលបក្សី និងថតរូបសត្វព្រៃ ត្រូវការបច្ចេកទេស និងការអត់ធ្មត់ជាក់លាក់។ កម្ពុជាជាគោលដៅដ៏ល្អ ដោយសារតំបន់ការពារមួយចំនួនមានបក្សីកម្រដែលជិតផុតពូជ។

យោងតាមអង្គការ BirdLife International និង Wildlife Conservation Society (WCS) ឆ្នាំ ២០២៤ វាលទំនាបខាងជើងកម្ពុជា និងតំបន់ដែលជ្រាបទឹក ជាជម្រកសម្រាប់បក្សីកម្រដូចជា ត្រយង់ធំ (Giant Ibis) ដែលជាបក្សីជាតិកម្ពុជា និងមានចំនួនតិចជាង ៣០០ ក្បាលនៅសល់លើពិភពលោក។ ដើម្បីបង្កើនឱកាសឃើញ សូមអនុវត្តគន្លឹះខាងក្រោម។

• ពេលវេលា៖ ចេញដំណើរនៅពេលព្រលឹម ពីម៉ោង ៥ ៣០ ដល់ ៨ ព្រឹក ពេលដែលបក្សីសកម្មបំផុត។
• សម្ភារៈ៖ ប្រើកែវយឹត (binoculars) ៨x៤២ និងកាមេរ៉ាមានកញ្ចក់ telephoto យ៉ាងតិច ៣០០ មីលីម៉ែត្រ ដើម្បីថតពីចម្ងាយដោយមិនរំខានសត្វ។
• សម្លៀកបំពាក់៖ ពាក់ពណ៌ដីខ្មៅ ឬបៃតង ដើម្បីលាក់ខ្លួន និងជៀសវាងទឹកអប់ដែលមានក្លិនខ្លាំង។
• ភាពស្ងៀមស្ងាត់៖ ដើរយឺតៗ និងបញ្ឈប់ការនិយាយ ព្រោះសត្វមានប្រសាទស្តាប់ខ្លាំង។

បច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់មួយទៀត គឺការប្រើ កន្លែងលាក់ខ្លួន (hide) នៅជិតប្រឡាយទឹក ឬកន្លែងសត្វមកស៊ី។ អ្នកថតរូបអាជីពតែងតែទៅដល់មុនព្រលឹម ហើយរង់ចាំស្ងៀមៗ ច្រើនម៉ោងសម្រាប់រូបភាពតែមួយសន្លឹក។ ការប្រើកម្មវិធីសម្គាល់សំឡេងបក្សី ដូចជា Merlin Bird ID ជួយឱ្យកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទបក្សីបានលឿន ប៉ុន្តែ មិនគួរបើកសំឡេងបក្សីត្រាប់ ដើម្បីទាក់ទាញសត្វនោះទេ ព្រោះវាបង្កការរំខានដល់ឥរិយាបថធម្មជាតិ។ ការគោរពគម្លាតសុវត្ថិភាព និងមិនរំខានសំបុក ជារឿងសំខាន់បំផុត ដើម្បីការពារសត្វកម្រទាំងនេះ សម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។

រដូវកាល អាកាសធាតុ និងពេលវេលាល្អបំផុតសម្រាប់ការទស្សនា

ការជ្រើសរើសរដូវកាលត្រឹមត្រូវ គឺជាកត្តាសម្រេចចិត្តដ៏សំខាន់សម្រាប់ដំណើរអេកូទេសចរណ៍នៅកម្ពុជា ដោយសារភាពខុសគ្នាខ្លាំងរវាងរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សា។ យោងតាមនាយកដ្ឋានឧតុនិយម នៃក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយម (ឆ្នាំ ២០២៥) រដូវប្រាំងលាតសន្ធឹងពីខែវិច្ឆិកាដល់ខែមេសា ខណៈរដូវវស្សាមានពីខែឧសភាដល់ខែតុលា។ តំបន់ភ្នំក្រវាញ ទទួលបរិមាណទឹកភ្លៀងខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រទេស ពោលគឺចន្លោះ ៣,០០០ ទៅ ៥,០០០ មីលីម៉ែត្រក្នុងមួយឆ្នាំ ដែលធ្វើឱ្យផ្លូវដីក្លាយជាភក់ និងពិបាកធ្វើដំណើរក្នុងអំឡុងខែកក្កដាដល់ខែកញ្ញា។

សម្រាប់ការដើរព្រៃ និងបោះតង់ ខែវិច្ឆិកាដល់ខែកុម្ភៈ ត្រូវបានចាត់ទុកជាពេលល្អបំផុត ដោយសារសីតុណ្ហភាពមធ្យមធ្លាក់មកត្រឹម ២៤ ទៅ ២៨ អង្សាសេ (នាយកដ្ឋានឧតុនិយម ២០២៥) និងសំណើមអាកាសទាប។ ផ្ទុយទៅវិញ បើអ្នកដំណើរចង់ឃើញទឹកធ្លាក់ហូរខ្លាំងបំផុត ដូចជាទឹកធ្លាក់បូស្រ៉ា ខែតុលាដល់ខែវិច្ឆិកាគឺជាពេលដែលលំហូរទឹកនៅខ្ពស់ បន្ទាប់ពីរដូវវស្សា។

ការយល់ដឹងពីលំនាំទាំងនេះ ជួយឱ្យអ្នកដំណើរកាត់បន្ថយហានិភ័យពីការជន់លិចភ្លាមៗ (flash flood) ដែលជារឿយៗកើតឡើងតាមជ្រោះទឹកធ្លាក់ក្នុងរដូវវស្សា។ អ្នកជំនាញណែនាំឱ្យពិនិត្យព្យាករណ៍អាកាសធាតុ ៤៨ ម៉ោងមុនចេញដំណើរ ជាពិសេសសម្រាប់តំបន់ខ្ពង់រាបដាច់ស្រយាល។

កម្មវិធីទូរស័ព្ទ និងបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់អ្នកអេកូទេសចរណ៍

បច្ចេកវិទ្យាបានផ្លាស់ប្ដូររបៀបធ្វើដំណើរក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាល ជាពិសេសនៅកន្លែងដែលគ្មានសេវាទូរស័ព្ទ។ ការប្រើប្រាស់ផែនទីក្រៅបណ្ដាញ (offline map) ឧបករណ៍កំណត់ទីតាំង និងកម្មវិធីកំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វ បានក្លាយជាស្តង់ដារសម្រាប់អ្នកដើរព្រៃប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ។

កម្មវិធី iNaturalist ដែលគ្រប់គ្រងដោយ California Academy of Sciences និង National Geographic មានការកត់ត្រាការសង្កេតធម្មជាតិជាង ២០០ លានរ៉ិចកើតទូទាំងពិភពលោក គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៥ (iNaturalist 2025) ដែលរួមមានទិន្នន័យពីព្រៃកម្ពុជាផងដែរ ហើយវាជួយអ្នកដំណើរកំណត់រុក្ខជាតិ ឬសត្វមានពិសដោយការថតរូប។

សម្រាប់សុវត្ថិភាព ឧបករណ៍ផ្ញើសារតាមផ្កាយរណបដូចជា Garmin inReach ឬ Zoleo ផ្ដល់មុខងារ SOS ទៅកាន់មជ្ឈមណ្ឌលសង្គ្រោះ សូម្បីតែគ្មានសេវាទូរស័ព្ទ។ អ្នកជំនាញណែនាំឱ្យទាញយកផែនទីតំបន់គោលដៅទុកជាមុន ផ្ទុកថ្ម power bank យ៉ាងតិច ២០,០០០ mAh និងរក្សាទូរស័ព្ទក្នុងម៉ូដ airplane ដើម្បីសន្សំថាមពលពេលដើរផ្លូវវែង។ ការពឹងផ្អែកលើ GPS តែម្នាក់ឯងគ្មានផែនទីក្រដាសបម្រុង ជារឿយៗនាំឱ្យវង្វេងពេលអាគុយអស់។

ការត្រៀមសុខភាព ការការពារជំងឺ និងសុវត្ថិភាពពេលដើរព្រៃ

ការដើរព្រៃក្នុងតំបន់ត្រូពិចមានហានិភ័យសុខភាពជាក់លាក់ ដែលអ្នកដំណើរត្រូវត្រៀមទុកជាមុន។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) សម្រាប់កម្ពុជា ឆ្នាំ ២០២៤ ជំងឺគ្រុនចាញ់នៅតែមានវត្តមានក្នុងតំបន់ព្រៃភ្នំ ជាពិសេសខេត្តកោះកុង ប៉ៃលិន និងមណ្ឌលគិរី ដែលជាតំបន់អេកូទេសចរណ៍សំខាន់ៗ។ ការប្រឆាំងនឹងជំងឺគ្រុនឈាម (dengue) ក៏ចាំបាច់ផងដែរ ដោយក្រសួងសុខាភិបាលកម្ពុជា (ឆ្នាំ ២០២៤) បានកត់ត្រាករណីគ្រុនឈាមកើនឡើងក្នុងរដូវវស្សា។

មុនពេលធ្វើដំណើរ អ្នកដំណើរគួរពិគ្រោះជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិតអំពីថ្នាំការពារគ្រុនចាញ់ (prophylaxis) និងពិនិត្យវ៉ាក់សាំងជំងឺរលាកថ្លើមប្រភេទ A និង B ក៏ដូចជាជំងឺតេតាណូស។ ការវេចកញ្ចប់ឱសថសង្គ្រោះបឋម (first aid kit) គួររួមមាន៖

• ឧបករណ៍សម្អាតមុខរបួស និងបង់រុំ
• ថ្នាំបញ្ចុះកំដៅ និងថ្នាំបំបាត់រាគ
• ឱសថការពារមូស (DEET ២០ ភាគរយឡើងទៅ)
• គ្រាប់សម្អាតទឹក ឬឧបករណ៍ត្រងទឹក
• អំបិលដាក់លើដង្កូវ leech ដែលជារឿងធម្មតាក្នុងព្រៃក្រវាញ

ប្រភពទឹកស្អាតគឺជាបញ្ហាប្រឈមធំ។ អ្នកជំនាញណែនាំឱ្យចំអិនទឹក ឬប្រើឧបករណ៍ត្រងដូចជា LifeStraw ឬ Sawyer Squeeze ដែលអាចច្រោះបាក់តេរីបាន ៩៩.៩ ភាគរយ តាមការធ្វើតេស្តរបស់ក្រុមហ៊ុនផលិត (Sawyer 2024)។ លើសពីនេះ ការប្រាប់ផែនការដំណើររបស់អ្នកទៅមិត្តភក្ដិ ឬម្ចាស់ផ្ទះស្នាក់នៅ និងការដើរជាមួយមគ្គុទេសក៍មូលដ្ឋានដែលស្គាល់ផ្លូវ កាត់បន្ថយហានិភ័យវង្វេង និងជួយសង្គ្រោះបានលឿនពេលមានបញ្ហា។

ម្ហូបក្នុងតំបន់ ការស្នាក់នៅ homestay និងសេដ្ឋកិច្ចសហគមន៍

បទពិសោធន៍អេកូទេសចរណ៍ដ៏ពេញលេញមួយ មិនមែនគ្រាន់តែការមើលធម្មជាតិទេ ប៉ុន្តែក៏រួមបញ្ចូលការស្នាក់នៅជាមួយសហគមន៍មូលដ្ឋាន និងការភ្លក់ម្ហូបក្នុងតំបន់ផងដែរ។ យោងតាមក្រសួងទេសចរណ៍កម្ពុជា ប្រទេសនេះមានគេហដ្ឋានស្នាក់នៅសហគមន៍ (community-based ecotourism) ជាង ៦០ កន្លែងគិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៤ ដែលជួយឱ្យចំណូលហូរផ្ទាល់ទៅប្រជាជនក្នុងភូមិ។

តម្លៃស្នាក់នៅ homestay ជាធម្មតាមានចន្លោះ ៥ ទៅ ១៥ ដុល្លារក្នុងមួយយប់ក្នុងម្នាក់ ដែលជារឿយៗរួមបញ្ចូលអាហារពេលព្រឹក និងពេលល្ងាច (ទិន្នន័យពីបណ្ដាញ CBET កម្ពុជា ២០២៤)។ អាហារទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងផលិតផលក្នុងស្រុក ដូចជាត្រីទន្លេអាំង បន្លែព្រៃ និងម្ហូបប្រពៃណីខ្មែរ។ នៅតំបន់ជីផាត ភ្ញៀវអាចភ្លក់ម្ហូបដែលធ្វើពីផលិតផលក្នុងព្រៃ ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់សត្វការពារ។

• សម្លម្ជូរគ្រឿង៖ ម្ហូបទឹកដ៏ពេញនិយម ប្រើបន្លែស្រស់ក្នុងស្រុក
• ត្រីដុតស្លឹកចេក៖ ត្រីទន្លេខ្ចប់ស្លឹកចេក អាំងលើភ្លើង
• ស្ល៉ឹកគ្រៃ និងបន្លែព្រៃ៖ ផ្ដល់រសជាតិដើមកំណើតតំបន់

ការជ្រើសរើសស្នាក់នៅ homestay ដែលគ្រប់គ្រងដោយសហគមន៍ ជំនួសឱ្យសណ្ឋាគារធំ មានសារៈសំខាន់ខាងសេដ្ឋកិច្ច។ ការសិក្សារបស់ WWF កម្ពុជា (ឆ្នាំ ២០២៣) បង្ហាញថា ចំណូលពីអេកូទេសចរណ៍សហគមន៍ ផ្ដល់ការលើកទឹកចិត្តដល់ប្រជាជនក្នុងការការពារព្រៃ ជំនួសឱ្យការកាប់ឈើ ឬបរបាញ់សត្វ។ មុនកក់ អ្នកដំណើរគួរផ្ទៀងផ្ទាត់ថា ប្រាក់ចំណូលពិតជាហូរទៅសហគមន៍ ហើយជៀសវាងភ្នាក់ងារកណ្ដាលដែលយកប្រាក់កម្រៃច្រើនពេក។

ការវាស់វែងផលប៉ះពាល់ និងវិញ្ញាបនប័ត្រនិរន្តរភាព

ការ “អេកូ” ពិតប្រាកដ មិនមែនគ្រាន់តែជាពាក្យផ្សព្វផ្សាយទេ ប៉ុន្តែត្រូវវាស់វែងបានដោយលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យច្បាស់លាស់។ បច្ចុប្បន្ននេះ មានស្តង់ដារអន្តរជាតិដែលជួយអ្នកដំណើរបែងចែករវាង “greenwashing” និងប្រតិបត្តិករពិតប្រាកដ។ ស្តង់ដារ Global Sustainable Tourism Council (GSTC) ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាសកលថាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការវាយតម្លៃនិរន្តរភាពទេសចរណ៍។

ផលប៉ះពាល់សំខាន់ៗដែលគួរវាស់ រួមមានស្នាមកាបូន ការប្រើប្រាស់ទឹក និងសមាមាត្រចំណូលដែលផ្ដល់ដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ យោងតាមរបាយការណ៍ World Travel & Tourism Council (WTTC ២០២៣) វិស័យទេសចរណ៍ និងធ្វើដំណើរ បង្កើតការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ប្រមាណ ៨ ភាគរយនៃការបំភាយសរុបទូទាំងពិភពលោក ដែលធ្វើឱ្យការវាស់ស្នាមកាបូនកាន់តែសំខាន់។

សម្រាប់កម្ពុជា ក្រសួងទេសចរណ៍ (ឆ្នាំ ២០២៤) បានណែនាំសូចនាករវាស់វែងផលប៉ះពាល់សហគមន៍ ដូចជាចំនួនការងារដែលបង្កើតក្នុងស្រុក និងភាគរយចំណូលរក្សាទុកក្នុងភូមិ។ អ្នកដំណើរអាចវាយតម្លៃប្រតិបត្តិករដោយសួរសំណួរសាមញ្ញ៖ តើប្រាក់ប៉ុន្មានភាគរយទៅសហគមន៍? តើពួកគេមានគោលការណ៍កាត់បន្ថយសំណល់ប្លាស្ទិកដែរឬទេ? តើពួកគេជួលមគ្គុទេសក៍មូលដ្ឋានដែរឬទេ? ការតាមដានសូចនាករទាំងនេះ បំប្លែងអេកូទេសចរណ៍ពីពាក្យស្លោក ទៅជាការអនុវត្តដែលអាចទទួលខុសត្រូវ និងវាស់វែងបាន។

គ្រឿងបរិក្ខារ និងបញ្ជីវេចខ្ចប់សម្ភារៈសម្រាប់ការដើរព្រៃពហុថ្ងៃ

ការជ្រើសរើសគ្រឿងបរិក្ខារត្រឹមត្រូវគឺជាកត្តាសម្រេចចិត្តរវាងដំណើរប្រកបដោយផាសុកភាព និងដំណើរដ៏លំបាកនៅក្នុងព្រៃភ្នំក្រវាញ ឬឧទ្យានជាតិ។ សម្រាប់ដំណើរបី ទៅប្រាំថ្ងៃ បរិមាណទម្ងន់សរុបនៃកាបូបស្ពាយមិនគួរលើសពី ២០ ភាគរយនៃទម្ងន់ខ្លួនអ្នកដំណើរទេ ដែលជាបទដ្ឋានដែលផ្សព្វផ្សាយដោយ Wildlife Alliance ក្នុងសៀវភៅណែនាំ Chi Phat Trekking ឆ្នាំ ២០២៥។ ដូច្នេះ ការគ្រប់គ្រងទម្ងន់ និងជ្រើសរើសសម្ភារៈពហុមុខងារ ជារឿងសំខាន់បំផុត។

ចំណុចសំខាន់មួយនៅអាកាសធាតុត្រូពិចសើមរបស់កម្ពុជា គឺការគ្រប់គ្រងទឹក និងសំណើម។ ឧបករណ៍ច្រោះទឹកបែបបំពង់ដូចជា Sawyer Mini ឬ LifeStraw អាចច្រោះទឹកបាន ៤,០០០ លីត្រ ដោយតម្លៃប្រហែល ២៥ ទៅ ៣៥ ដុល្លារ ដែលជួយកាត់បន្ថយការទិញទឹកដប និងសំណល់ផ្លាស្ទិក។ ថង់ការពារសើម (dry bag) គឺចាំបាច់ ព្រោះភ្លៀងអាចធ្លាក់ភ្លាមៗសូម្បីក្នុងរដូវប្រាំង។

បញ្ជីសម្ភារៈចាំបាច់បន្ថែម គួររួមមាន៖ ឱសថផ្ទាល់ខ្លួន ថ្នាំការពារទាក (leech socks) គ្រឿងការពារកំចាត់ឈ្លើស ផ្លាស្ទិកស្រូបពន្លឺព្រះអាទិត្យសម្រាប់សាកថ្ម និងសម្លៀកបំពាក់ស្ងួតលឿន។ អ្នកដែលមិនចង់ទិញសម្ភារៈថ្លៃ អាចជួលតង់ និងថង់គេងពីសហគមន៍ Chi Phat ឬ Cardamom Tented Camp ដោយតម្លៃប្រហែល ៣ ទៅ ៥ ដុល្លារក្នុងមួយថ្ងៃ បើយោងតាមតារាងសេវាកម្មរបស់ CBET Chi Phat ឆ្នាំ ២០២៥។

ប័ណ្ណអនុញ្ញាត ថ្លៃចូល និងបទប្បញ្ញត្តិចូលតំបន់ការពារធម្មជាតិ

មុនពេលធ្វើដំណើរ អ្នកដំណើរជាច្រើនមើលរំលងនូវតម្រូវការផ្លូវច្បាប់ក្នុងការចូលតំបន់ការពារ ដែលគ្រប់គ្រងដោយក្រសួងបរិស្ថាន តាមរយៈច្បាប់ស្តីពីតំបន់ការពារធម្មជាតិ ឆ្នាំ ២០០៨។ តំបន់ការពារភាគច្រើនត្រូវការមគ្គុទ្ទេសក៍ដែលមានការអនុញ្ញាត ឬអ្នកល្បាតព្រៃ (ranger) ដើម្បីចូលទៅតំបន់ស្នូល ដែលជាវិធានការការពារទាំងសុវត្ថិភាពអ្នកដំណើរ និងព្រៃ។

ឧទាហរណ៍ នៅឧទ្យានជាតិបុរីរម្យ (Botum Sakor) និងតំបន់ការពារភ្នំក្រវាញ ការដើរព្រៃ និងបោះតង់ត្រូវចុះឈ្មោះជាមួយការិយាល័យសហគមន៍ ឬ Wildlife Alliance ជាមុន ដោយសេវាមគ្គុទ្ទេសក៍ក្នុងស្រុកមានតម្លៃប្រហែល ១៥ ទៅ ២៥ ដុល្លារក្នុងមួយថ្ងៃ បើយោងតាមតារាងតម្លៃ CBET Chi Phat ឆ្នាំ ២០២៥។ នៅឧទ្យានជាតិវិរៈជ័យ (Virachey) ខេត្តរតនគិរី ការដើរព្រៃច្រើនថ្ងៃតម្រូវឱ្យមានការអនុញ្ញាតពីការិយាល័យឧទ្យាន និងភ្ជាប់មគ្គុទ្ទេសក៍ជនជាតិដើមភាគតិច។

• ប័ណ្ណសម្គាល់ខ្លួន ឬលិខិតឆ្លងដែន សម្រាប់ការចុះឈ្មោះ និងតំបន់ជិតព្រំដែន
• ការកក់មគ្គុទ្ទេសក៍ ឬ ranger យ៉ាងតិច ២៤ ម៉ោងជាមុន សម្រាប់តំបន់ស្នូល
• ការគោរពតំបន់ហាមឃាត់ (no-go zones) ដែលជាជម្រកសត្វកំពុងបន្តពូជ
• ការហាមនាំចេញរុក្ខជាតិ ថ្ម ឬសត្វព្រៃ តាមច្បាប់ស្តីពីព្រៃឈើ ឆ្នាំ ២០០២

តាមរបាយការណ៍របស់ក្រសួងបរិស្ថាន ឆ្នាំ ២០២៤ កម្ពុជាមានតំបន់ការពារធម្មជាតិចំនួន ៧៣ ដែលគ្របដណ្តប់ប្រហែល ៤១ ភាគរយនៃផ្ទៃដីប្រទេស។ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធ SMART Patrol ដោយអ្នកល្បាតព្រៃធ្វើឱ្យការត្រួតពិនិត្យតឹងរ៉ឹងជាងមុន ដូច្នេះការមិនមានឯកសារត្រឹមត្រូវអាចបណ្តាលឱ្យត្រូវបង្វិលត្រឡប់។ អ្នកដំណើរគួរទុកពេលបន្ថែមមួយថ្ងៃសម្រាប់ដំណើរការឯកសារ ជាពិសេសក្នុងរដូវកំពូល ខែវិច្ឆិកា ដល់ខែកុម្ភៈ។

ការប្រៀបធៀបប្រតិបត្តិករទេសចរណ៍ និងវេទិកាកក់សេវាកម្ម

ការជ្រើសរើសប្រតិបត្តិករត្រឹមត្រូវ ប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់គុណភាពបទពិសោធន៍ និងបរិមាណចំណូលដែលត្រឡប់ទៅសហគមន៍មូលដ្ឋានវិញ។ នៅកម្ពុជា មានគំរូបីសំខាន់៖ ប្រតិបត្តិករអភិរក្សឯកទេស សហគមន៍គ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង (CBET) និងវេទិកាកក់អនឡាញអន្តរជាតិ។ គំរូនីមួយៗមានចំណុចខ្លាំង និងខ្សោយខុសគ្នាស្រឡះ។

យោងតាមការសិក្សារបស់ស្ថាប័ន SNV ឆ្នាំ ២០២៣ ស្តីពីខ្សែសង្វាក់តម្លៃទេសចរណ៍កម្ពុជា ការកក់ផ្ទាល់ជាមួយសហគមន៍ CBET ធ្វើឱ្យចំណូលជាមធ្យម ៦៥ ភាគរយ ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់មូលដ្ឋាន ខណៈការកក់តាមភ្នាក់ងារធំ ឬវេទិកាអនឡាញ បន្សល់ត្រឹមប្រហែល ២០ ទៅ ៣០ ភាគរយ ដោយសារកម្រៃជើងសារ និងថ្លៃប្រតិបត្តិការ។ ភាពខុសគ្នានេះមានន័យសំខាន់សម្រាប់អ្នកដែលគោរពគោលការណ៍អេកូទេសចរណ៍ប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ។

គន្លឹះជាក់ស្តែង៖ ពិនិត្យមើលថាតើប្រតិបត្តិករមានវិញ្ញាបនប័ត្រ ASEAN Community Based Tourism Standard ឬជាសមាជិក Cambodia Community-Based Ecotourism Network (CCBEN) ដែរឬទេ ព្រោះវាជាសញ្ញានៃតម្លាភាពចំណូល និងស្តង់ដារសុវត្ថិភាព។

អេកូទេសចរណ៍តំបន់ភាគឦសាន៖ មណ្ឌលគិរី រតនគិរី និងការសង្គ្រោះដំរី

ខណៈភ្នំក្រវាញទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ភាគច្រើន តំបន់ខ្ពង់រាបភាគឦសានគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលអេកូទេសចរណ៍ផ្អែកលើវប្បធម៌ជនជាតិដើមភាគតិច និងការអភិរក្សដំរីដ៏លេចធ្លោបំផុតរបស់កម្ពុជា។ ខេត្តមណ្ឌលគិរី និងរតនគិរីមានព្រៃក្រាស់ ទឹកធ្លាក់ និងសហគមន៍ជនជាតិពូនង (Bunong) និងទំពួន (Tampuan) ដែលរក្សាប្រពៃណីយ៉ាងស្អិតរមួត។

គម្រោងជ្រលងដំរី (Elephant Valley Project) នៅមណ្ឌលគិរី ដែលគ្រប់គ្រងដោយ E.L.I.E. គឺជាគំរូដ៏ល្អនៃទេសចរណ៍ដំរីបែបសីលធម៌។ ផ្ទុយពីការជិះដំរី គម្រោងនេះអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកទស្សនាដើរតាមមើលដំរីដែលបានសង្គ្រោះ រស់នៅក្នុងជម្រកធម្មជាតិ។ យោងតាមរបាយការណ៍គម្រោងឆ្នាំ ២០២៤ វាបានផ្តល់ការងារដល់ជនជាតិពូនងជាង ៩០ នាក់ និងជួលដីព្រៃប្រហែល ១,៥០០ ហិកតាដើម្បីការពារ។ ថ្លៃកម្មវិធីមួយថ្ងៃប្រហែល ៩៥ ដុល្លារ ដោយផ្នែកសំខាន់ត្រឡប់ទៅសហគមន៍វិញ។

• ទឹកធ្លាក់ប៊ូស្រា (Bou Sra) ខេត្តមណ្ឌលគិរី សម្រាប់ការទស្សនា និងស្គាល់វប្បធម៌ពូនង
• ឧទ្យានជាតិវិរៈជ័យ ខេត្តរតនគិរី សម្រាប់ការដើរព្រៃច្រើនថ្ងៃក្នុងព្រៃបឋម
• បឹងយក្សឡោម ខេត្តរតនគិរី បឹងភ្នំភ្លើងធម្មជាតិ សម្រាប់ការហែលទឹក
• គម្រោងសហគមន៍ Jahoo Gibbon Camp សម្រាប់មើលស្វាប្រផេះ (gibbon) ក្នុងព្រៃ Keo Seima

តំបន់ការពារ Keo Seima Wildlife Sanctuary ដែលគ្រប់គ្រងជាមួយ Wildlife Conservation Society (WCS) ផ្ទុកប្រជាជនស្វាប្រផេះ និងស្វា douc ច្រើនបំផុតមួយក្នុងពិភពលោក។ ការធ្វើដំណើរទៅភាគឦសានពីភ្នំពេញចំណាយប្រហែល ៦ ទៅ ៨ ម៉ោងតាមឡានក្រុង ដោយតម្លៃសំបុត្រប្រហែល ៨ ទៅ ១២ ដុល្លារ បើយោងតាមតារាងតម្លៃក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនឆ្នាំ ២០២៥។ អ្នកដំណើរគួរទុកពេលយ៉ាងតិចបី ទៅបួនថ្ងៃ ដើម្បីទទួលបទពិសោធន៍ពេញលេញ និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ពីការធ្វើដំណើរញឹកញាប់។

ការមុជទឹក និងអេកូទេសចរណ៍សមុទ្រនៅប្រជុំកោះកោះរ៉ុង

ក្រៅពីភ្នំ និងព្រៃ កម្ពុជាមានជីវចម្រុះសមុទ្រដ៏សម្បូរបែបនៅខេត្តព្រះសីហនុ ជាពិសេសនៅតំបន់គ្រប់គ្រងជលផលសមុទ្រកោះរ៉ុង (Koh Rong Marine Fisheries Management Area) ដែលត្រូវបានប្រកាសដោយក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់ Fauna and Flora International ឆ្នាំ ២០២៣ តំបន់នេះមានវាលស្មៅសមុទ្រ ផ្កាថ្ម និងជម្រកសម្រាប់សត្វផ្សោត ខ្យងសមុទ្រ និងសេះសមុទ្រ។

អង្គការ Marine Conservation Cambodia (MCC) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅកោះអាចសេះ បានរាយការណ៍ឆ្នាំ ២០២៣ ថា ការដាក់រនាំងការពារក្រោមសមុទ្រ (concrete blocks) បានកាត់បន្ថយការនេសាទអូសសំណាញ់ខុសច្បាប់ ជួយឱ្យចំនួនត្រីកើនឡើងក្នុងតំបន់ការពារ។ អ្នកទេសចរអាចចូលរួមកម្មវិធីស្ម័គ្រចិត្តស្ទង់ផ្កាថ្ម (reef survey) រយៈពេលមួយសប្តាហ៍។

ជំហានសម្រាប់ការមុជទឹកប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ៖ ទីមួយ ជ្រើសរើសមជ្ឈមណ្ឌលមុជទឹកដែលមានវិញ្ញាបនបត្រ PADI ឬ SSI។ ទីពីរ ជៀសវាងបៀមឬប៉ះផ្កាថ្ម។ ទីបី ប្រើគ្រែមការពារកម្ដៅថ្ងៃប្រភេទ reef-safe ដែលគ្មានសារធាតុ oxybenzone។ ទីបួន រក្សាគម្លាតពីសត្វសមុទ្រ និងមិនឱ្យអាហារ។

រដូវល្អបំផុតសម្រាប់ការមើលឃើញច្បាស់ក្រោមទឹកគឺចន្លោះខែវិច្ឆិកា ដល់ខែឧសភា ខណៈពេលដែលរលកស្ងប់ និងទឹកថ្លា។ ការជ្រើសរើសប្រតិបត្តិករដែលបង្វិលប្រាក់ចំណូលមួយផ្នែកទៅសហគមន៍នេសាទ ជួយធានាថា ការអភិរក្សសមុទ្រមានចីរភាព។

ដូល្វីនអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី និងអេកូទេសចរណ៍តាមដងទន្លេមេគង្គនៅក្រចេះ

ដូល្វីនទឹកសាបអ៊ីរ៉ាវ៉ាឌី (Irrawaddy dolphin) គឺជានិមិត្តរូបនៃអេកូទេសចរណ៍តាមដងទន្លេមេគង្គ ដែលរស់នៅផ្នែកខាងជើងនៃខេត្តក្រចេះ និងស្ទឹងត្រែង។ យោងតាមការស្ទង់មតិរបស់ WWF Cambodia ឆ្នាំ ២០២៤ ចំនួនដូល្វីននៅទន្លេមេគង្គមានប្រមាណ ១០៥ ក្បាល ដែលជាការកើនឡើងបន្តិចបន្តួចបើធៀបនឹង ៩២ ក្បាលក្នុងការស្ទង់ឆ្នាំ ២០១៧ បន្ទាប់ពីការអនុវត្តតំបន់ការពារ និងការដកសំណាញ់ខុសច្បាប់។

កន្លែងមើលដូល្វីនល្បីបំផុតគឺអាងកំពី (Kampi pool) ស្ថិតនៅប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រខាងជើងក្រុងក្រចេះ។ ថ្លៃជិះទូកសហគមន៍ត្រូវបានកំណត់ប្រមាណ ៩ ដុល្លារក្នុងម្នាក់ ឬ ៦០,០០០ រៀលក្នុងទូកមួយ បើជិះក្រុមតូច ដោយចំណូលនេះត្រូវបែងចែកដល់សហគមន៍ជិះទូក និងមូលនិធិអភិរក្ស។

ជំហានសម្រាប់ការទស្សនាប្រកបដោយក្រមសីលធម៌៖

• ជ្រើសរើសពេលព្រឹកព្រលឹម (ម៉ោង ៦ ដល់ ៨) ឬពេលល្ងាច (ម៉ោង ៤ ដល់ ៦) ដែលដូល្វីនសកម្ម និងពន្លឺល្អសម្រាប់ថតរូប។
• ស្នើឱ្យអ្នកបើកទូករក្សាគម្លាតយ៉ាងតិច ៣០ ម៉ែត្រ និងបិទម៉ាស៊ីននៅពេលដូល្វីនលេចមុខ ដើម្បីកាត់បន្ថយសម្លេងរំខាន។
• ហាមឱ្យអាហារ ហាមលោតចុះទឹក និងហាមប៉ះសត្វ។
• ជ្រើសរើសរដូវប្រាំង ចន្លោះខែធ្នូ ដល់ខែឧសភា ដែលកម្រិតទឹកទាប ធ្វើឱ្យដូល្វីនប្រមូលផ្តុំក្នុងអាងជ្រៅ និងងាយមើលឃើញ។

ក្រៅពីដូល្វីន អ្នកដំណើរអាចបន្តទៅកោះត្រុង (Koh Trong) ដែលជាកោះខ្សាច់ពូកដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ ផ្តល់សេវា homestay និងជិះកង់ជុំវិញកោះ។ ការផ្សំការមើលដូល្វីនជាមួយការស្នាក់នៅសហគមន៍ ជួយឱ្យប្រាក់ចំណូលទេសចរណ៍រីករាលដាលលើសពីសេវាជិះទូកតែម្យ៉ាង។

អេកូទេសចរណ៍ព្រៃកោងកាង និងតំបន់ដីសើមនៅខេត្តកោះកុង

ខេត្តកោះកុងមានព្រៃកោងកាង (mangrove) ដ៏ធំជាងគេមួយក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលជាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីផ្តល់ជម្រកដល់ក្តាម បង្គា និងបក្សីច្រើនប្រភេទ។ តំបន់ដែលគួរទស្សនាជាងគេគឺដែនជម្រកសត្វព្រៃពាមក្រសោប (Peam Krasop Wildlife Sanctuary) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមព្រះរាជក្រឹត្យឆ្នាំ ១៩៩៣។ តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រកោះកាពិ (Koh Kapik) នៅទីនេះ ត្រូវបានចុះបញ្ជីជាតំបន់ដីសើមសំខាន់ Ramsar តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩។

ស្ពានឈើដើរកាត់ព្រៃកោងកាងនៅពាមក្រសោបមានប្រវែងប្រមាណ ៨០០ ម៉ែត្រ ហើយមានប៉មទស្សនាសម្រាប់មើលទេសភាពពីលើ។ ថ្លៃចូលទស្សនាមានប្រមាណ ៥,០០០ រៀល (ប្រមាណ ១,២៥ ដុល្លារ) សម្រាប់ភ្ញៀវក្នុងស្រុក និងខ្ពស់ជាងបន្តិចសម្រាប់ភ្ញៀវបរទេស តាមការកំណត់របស់ក្រសួងបរិស្ថាន។

ព្រៃកោងកាងមានសារៈសំខាន់ខាងបរិស្ថាន ព្រោះវាស្រូបយកកាបូនច្រើនជាងព្រៃលើគោក។ យោងតាមការសិក្សារបស់ Global Mangrove Alliance ឆ្នាំ ២០២២ ព្រៃកោងកាងអាចស្តុកកាបូនរហូតដល់ ៣ ទៅ ៥ ដងច្រើនជាងព្រៃត្រូពិចលើគោកក្នុងផ្ទៃដីស្មើគ្នា ដែលធ្វើឱ្យការអភិរក្សវាជាយុទ្ធសាស្ត្រប្រឆាំងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

គន្លឹះសម្រាប់ដំណើរ៖ ភ្ជាប់ការទស្សនាពាមក្រសោបជាមួយការជិះទូកនៅតាតៃ (Tatai) ដែលមានទឹកធ្លាក់ និងផ្ទះបណ្ដែតទឹកអេកូឡូស៊ី។ ជ្រើសរើសពេលទឹកនាច (low tide) ដើម្បីមើលឃើញឫសកោងកាង និងសត្វក្តាមកាន់ដី។ យកថ្នាំការពារមូស និងស្បែកជើងដែលអាចសើមបាន ព្រោះផ្លូវខ្លះកាត់តាមភក់។ ការជួលមគ្គុទេសក៍សហគមន៍ប្រមាណ ១០ ដុល្លារក្នុងមួយក្រុម ជួយឱ្យអ្នកស្គាល់ប្រភេទបក្សី និងរុក្ខជាតិ ព្រមទាំងគាំទ្រសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារក្នុងតំបន់។

Related Reading

• កន្លែងកម្សាន្តល្បីៗនៅកម្ពុជា៖ ពីឆ្នេរសមុទ្រដល់ភ្នំ និងទីក្រុង
• កន្លែងកម្សាន្តពេលយប់នៅកម្ពុជា៖ ជីវិតរាត្រី បារ និងកម្សាន្ត
• កន្លែងកម្សាន្តល្អបំផុតនៅភ្នំពេញ ឆ្នាំ ២០២៦៖ បញ្ជីពេញលេញ
• កន្លែងកម្សាន្តសម្រាប់គ្រួសារ និងកុមារនៅកម្ពុជា
• គន្លឹះ និងការរៀបចំល្អបំផុតសម្រាប់ដំណើរកម្សាន្ត
• តម្លៃ និងថ្លៃចូលកន្លែងកម្សាន្តនៅកម្ពុជា៖ មគ្គុទេសក៍ថវិកា
• បញ្ហាទូទៅ និងដំណោះស្រាយពេលទៅកន្លែងកម្សាន្ត
• ប្រភេទកន្លែងកម្សាន្តនៅកម្ពុជា៖ មគ្គុទេសក៍ពេញលេញ
• ពេលវេលា និងរដូវល្អបំផុតសម្រាប់ទៅលេងកន្លែងកម្សាន្តនៅកម្ពុជា
• របៀបជ្រើសរើសកន្លែងកម្សាន្តឲ្យត្រូវនឹងតម្រូវការរបស់អ្នក
• ឧទ្យានទឹក ឬ ឧទ្យានកម្សាន្ត៖ ការប្រៀបធៀបមួយណាសក្តិសមជាង

ប្រភពព័ត៌មាន

• Protected Planet (UNEP-WCMC និង IUCN) ទិន្នន័យតំបន់ការពារកម្ពុជា – https://www.protectedplanet.net/country/KHM
• Wikipedia, អត្ថបទស្ដីពីតំបន់ការពារនៅកម្ពុជា – https://en.wikipedia.org/wiki/Protected_areas_of_Cambodia
• Wikipedia, អត្ថបទស្ដីពីភ្នំគូលែន – https://en.wikipedia.org/wiki/Phnom_Kulen
• Wikipedia, អត្ថបទស្ដីពីឧទ្យានជាតិភ្នំបូកគោ – https://en.wikipedia.org/wiki/Bokor_National_Park
• IUCN Red List, បញ្ជីសត្វប្រឈមនឹងការផុតពូជ – https://www.iucnredlist.org/
• FAO, ផ្នែកព្រៃឈើ និងរបាយការណ៍ស្ថានភាពព្រៃឈើ – https://www.fao.org/forestry/en/
• UNESCO, តំបន់សម្បត្តិជីវមណ្ឌលទន្លេសាប – https://en.unesco.org/biosphere/aspac/tonle-sap

ផ្សារទំនើប និងមជ្ឈមណ្ឌលទិញទំនិញនៅភ្នំពេញ៖ មគ្គុទ្ទេសក៍ពេញលេញ