វប្បធម៌ និងប្រពៃណីខ្មែរ — មរតកដ៏រស់រវើករបស់កម្ពុជា ២០២៦

វប្បធម៌ និងប្រពៃណីខ្មែរ គឺជាស្នូលនៃអត្តសញ្ញាណជាតិរបស់កម្ពុជា ហើយឆ្នាំ ២០២៦ ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្ប៍ បានបញ្ជាក់ថា ប្រពៃណីខ្មែរ ៧ ធាតុ ត្រូវបាន UNESCO ទទួលស្គាល់ជាមរតកមិនរូបី ហើយការចុះបញ្ជីថ្មីៗ នៅតែបន្ត។ ការស្វែងយល់ពីវប្បធម៌ខ្មែរ មិនមែនត្រឹមតែការទទួលស្គាល់ប្រវត្តិ — វាជាការចូលទៅក្នុងបេះដូងប្រជាជនខ្មែរ ដែលរស់ ផ្លាស់ប្ដូរ ហើយថែទាំប្រពៃណីរហូតដល់ ២០២៦។

ប្រវត្តិវប្បធម៌ខ្មែរ — ចាប់ពីចក្រភពអង្គរដល់ ២០២៦

ចក្រភពខ្មែរ (ស.វ. ៩–១៥) បានបង្ហាញស្ថាបត្យកម្មមហាប្រាសាទ ភាសាខ្មែរ ពុទ្ធសាសនា និងសិល្បៈ ដែលនៅតែហូរចូលទៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ យោងតាម ក្រសួងវប្បធម៌ ប្រាសាទអង្គរទទួលបានការចុះបញ្ជី UNESCO ថ្ងៃ ១៤ ធ្នូ ១៩៩២។ ក្រោយជំនាន់ ១៩៧៥–១៩៧៩ ប្រជាជនខ្មែរ ចាំងតងប្រព័ន្ធវប្បធម៌ ព្រោះប្រពៃណីដូចជារបាំ ភ្លេង ហើយពិធីបុណ្យ ត្រូវបានប្រជាជនថែទាំ ហើយក្រសួងវប្បធម៌ចាប់ផ្ដើមស្ដារចំណេះដឹង ហើយប្រពៃណីចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨០ ម្ដង។ ក្នុងខែមីនា ២០២៦ ក្រសួងបានចេញសេចក្ដីប្រកាសថា ការការពារ ហើយការផ្សព្វផ្សាយមរតកវប្បធម៌ ជាផ្នែកចាំបាច់នៃអត្តសញ្ញាណជាតិ យោងតាម Open Development Cambodia។

ធាតុ ៧ មរតកមិនរូបី — Cambodian culture and traditions ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦

យោងតាម ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្ប៍ ធាតុ ៧ ខាងក្រោមត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីអន្តរជាតិ UNESCO ហើយប្រជាជនខ្មែរ ទាំងនៅក្នុងប្រទេស ហើយក្រៅប្រទេស បន្តចែករំលែកប្រពៃណីទាំងនេះ។

«ក្រមា មិនមែនត្រឹមតែក្រណាត់ — វាជារូបសញ្ញានៃភាពជាខ្មែរ ជាការថែទាំ ជាអត្តសញ្ញាណ ដែល UNESCO ទទួលស្គាល់ក្នុងខែធ្នូ ២០២៤។»

ពុទ្ធសាសនា — សសរស្ដម្ភនៃប្រពៃណីខ្មែរ

ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ គឺជាស្ពានភ្ជាប់រវាងប្រពៃណីដូនតា និងជីវិតទំនើប។ ការចូលវត្ត ការថ្វាយដង ការប្រារព្ធពិធីភ្ជុំបិណ្ឌ ចូលឆ្នាំខ្មែរ ហើយការអនុវត្តប្រចាំថ្ងៃ ដូចជាការឲ្យទានព្រះ ទាំងនេះជាខ្សែភ្ជាប់រវាងជំនាន់។ ទេសចរណ៍វប្បធម៌ខេត្តសៀមរាប បង្ហាញថា ការចូលប្រាសាទ និងវត្ត ជាជំរើសដ៏ពេញនិយមក្នុងចំណោមអ្នកដំណើរ ព្រោះវាអនុញ្ញាតឱ្យបទពិសោធន៍ចូលទៅជ្រៅ ក្នុងជីវិតវប្បធម៌ខ្មែរ។

ក្រមា — និមិត្តសញ្ញានៃ Cambodian culture and traditions

ក្រមាខ្មែរ ដែលជាក្រណាត់ប្រពៃណីត្បាញដោយដៃ ទទួលបានការចុះបញ្ជី UNESCO ថ្ងៃ ៤ ធ្នូ ២០២៤។ យោងតាម UNESCO ការចុះបញ្ជីនេះ គ្របដណ្ដប់ «ការអនុវត្ត និងការបញ្ចេញមតិ» ដែលភ្ជាប់ជាមួយក្រមា ចាប់ពីការត្បាញ ការប្រើប្រាស់ ហើយការបន្តពីជំនាន់មួយ ទៅជំនាន់មួយ។ ក្រមាអាចប្រើជាក្បាំង ជាផ្ទាំង ជាការការពារ ហើយជាអំណោយ — ភាពពហុប្រយោជន៍នេះ ជាផ្នែកនៃតម្លៃប្រពៃណីខ្មែរ។

ពិធីការ — ការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ ហើយការប្រារព្ធបុណ្យខ្មែរ

ការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ខ្មែរ ជាការប្រារព្ធ ២–៣ ថ្ងៃ ដែលមានពិធីជាច្រើន — ពិធីស្ការ ពិធីហុចអង្ករ ពិធីកាត់សក់ ហើយការចងព្យោម។ យោងតាម The Star (ខែកុម្ភៈ ២០២៦) ការស្នើចុះបញ្ជីការរៀបការខ្មែរទៅ UNESCO ស្ថិតក្នុងដំណើរ ២០២៦។ ការប្រារព្ធបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ (សង្រ្កាន) ជាពេលវេលាដែលគ្រួសារ ហើយសហគមន៍ ជួបជុំ ប្រគំភ្លេង ថ្វាយដង ហើយផ្ដល់ទីទានដល់ព្រះ។

ក្រៅពីការរៀបការ ពិធីភ្ជុំបិណ្ឌ (បូជាដូនតា) ដែលប្រារព្ធក្នុងខែកញ្ញា–តុលា ជាពិធីដ៏ធំ ដែលប្រជាជនខ្មែររាប់លាននាក់ ចូលរួម។ ភាពយន្តរន្ធត់ចិត្តសាស្ត្រខ្មែរ ក៏ជារូបកញ្ចក់មួយ ដែលសិល្បៈ ហើយវប្បធម៌ ចូលរួមផ្ទុកការចងចាំ ហើយអារម្មណ៍ខ្មែរ ក្នុងសម័យទំនើប។

ការអភិវឌ្ឍ Cambodian culture and traditions ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦

ក្នុងខែមិថុនា ២០២៦ Agence Kampuchea Presse បានរាយការណ៍ថា កម្ពុជាត្រូវបានជ្រើសរើស ជាសមាជិកក្រុមប្រឹក្សា UNESCO ICH សម្រាប់អាណត្តិ ២០២៦–២០៣០ ដែលផ្ដល់ឱ្យប្រទេសនូវវិសាលភាព ក្នុងការកំណត់ ហើយការពារមរតកអន្តរជាតិ។ ក្នុងខែសីហា ២០២៦ Xinhua (៣ សីហា ២០២៦) រាយការណ៍ថា ក្រសួងវប្បធម៌ ហើយ UNESCO បានបើកដំណើរការគំរោងថ្នាក់ជាតិ ដើម្បីជំរុញឧស្សាហកម្មវប្បធម៌ ហើយច្នៃប្រឌិតខ្មែរ ជាវិស័យសេដ្ឋកិច្ចដ៏ស្ថិតស្ថេរ។

តំបន់មរតកពិភពលោក ៥ — សសរស្ដម្ភ Cambodian culture and traditions

ក្រៅពីមរតកមិនរូបី ក្រសួងវប្បធម៌ ចុះថ្ងៃ ១៤ ធ្នូ ១៩៩២ ក្នុងពេលចុះបញ្ជីអង្គរ ដែលជាតំបន់ UNESCO ដំបូងរបស់កម្ពុជា។ ឆ្នាំ ២០២៥ ទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយការចងចាំ (Cambodian Memorial Sites) ទទួលបានការចុះបញ្ជី UNESCO ថ្មី ដែលបង្ហាញថាមរតកខ្មែររួមបញ្ចូលទាំងការស្ដារ ហើយការផ្សះផ្សា។

«ការចុះបញ្ជី UNESCO ក្នុង ២០២៥ នៃ Cambodian Memorial Sites បង្ហាញថា វប្បធម៌ខ្មែរ មិនមែនត្រឹមតែការអបអរ — វារួមបញ្ចូលទាំងការចងចាំ ការផ្សះផ្សា ហើយ សន្តិភាព។»

សំណួរទូទៅ ស្ដីពីវប្បធម៌ និងប្រពៃណីខ្មែរ

តើប្រពៃណីខ្មែរសំខាន់ជាងគេ ប៉ុន្មានប្រភេទ?

ប្រពៃណីខ្មែរ មាន ៣ សសរស្ដម្ភ — ពុទ្ធសាសនា (ជំនឿ ហើយទំនៀម) សិល្បៈការសម្ដែង (របាំ ភ្លេង ល្ខោន) ហើយជីវិតសហគមន៍ (ការរៀបការ ពិធីបុណ្យ ហើយប្រពៃណីអាហារ)។ ទាំងនេះ គ្របដណ្ដប់ Cambodian culture and traditions ពហុវិស័យ។

ហេតុអ្វី UNESCO ទទួលស្គាល់ប្រពៃណីខ្មែរ?

UNESCO ទទួលស្គាល់ ព្រោះប្រពៃណីទាំងនោះ មានភាពតែមួយ (Unique) ហើយត្រូវការការការពារ។ ចាប់ពីរបាំបុរាណក្នុង ២០០៣ ដល់ក្រមាក្នុង ២០២៤ ការទទួលស្គាល់បញ្ជាក់ថា ខ្មែរមានបេតិកភណ្ឌ ដែលពិភពលោកទទួលស្គាល់ ហើយចង់ ថែ រក ។

តើ Cambodian culture and traditions ផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងដូចម្ដេចក្នុងយុគឌីជីថល?

ប្រពៃណីខ្មែរ ត្រូវបានចែករំលែក ហើយផ្សព្វផ្សាយ ក្នុងបណ្ដាញសង្គម ហើយវីដេអូ។ ក្នុងខែសីហា ២០២៦ ក្រសួងវប្បធម៌ ហើយ UNESCO បានផ្ដើមគំរោង ដើម្បីបង្វែរប្រពៃណី ទៅជាទុនឧស្សាហកម្ម ហើយប្រភពចំណូលដ៏និរន្ត។

ហេតុអ្វីក្រមាសំខាន់ក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ?

ក្រមាត្រូវបានចុះ UNESCO ធ្នូ ២០២៤ ព្រោះវាជារូបតំណាងនៃភាពជាខ្មែរ — ប្រើប្រាស់ជាប្រចាំ ប្រជាជន​ ខ្មែរ​ ក្នុង​ ស ្ រ ុ ក​ ហើយ​ ក ្ រ ៅ​ ប ្ រ ទ េ ស ​ ។ ក ្ រ ម ា​ ជ ំ ន ួ ន ​ ។

តើកម្ពុជាមានតំបន់ UNESCO ប៉ុន្មាន?

ឆ្នាំ ២០២៦ កម្ពុជាមាន ៥ តំបន់ UNESCO ស្ថិតក្នុងបញ្ជីមរតកពិភពលោក ហើយ ៧ ធាតុ ស្ថិតក្នុងបញ្ជីមរតកមិនរូបី — សរុប ១២ ការទទួលស្គាល់ ដែលជាផ្នែកនៃការកំណើនជាបន្ត ។

ការណ៍ណាខ្លះ ជាការអភិវឌ្ឍថ្មីក្នុង ២០២៦?

ឆ្នាំ ២០២៦ ការអភិវឌ្ឍ ៣ ចំណុចសំខាន់ — ការរៀបការខ្មែរស្នើ UNESCO ការចុះបញ្ជី កម្ពុជាចូលក្រុមប្រឹក្សា ICH ២០២៦–២០៣០ ហើយការផ្ដើមគំរោង UNESCO ជំរុញឧស្សាហកម្មវប្បធម៌ ។

ប្រភព

• Intangible Cultural Heritage — Ministry of Culture and Fine Arts Cambodia — ទទួលបានថ្ងៃ ៣១ សីហា ២០២៦
• UNESCO World Heritage — Ministry of Culture and Fine Arts Cambodia — ទទួលបានថ្ងៃ ៣១ សីហា ២០២៦
• UNESCO congratulates Cambodia for Krama’s inscription — ទទួលបានថ្ងៃ ៣១ សីហា ២០២៦
• Cambodia — UNESCO Intangible Cultural Heritage — ទទួលបានថ្ងៃ ៣១ សីហា ២០២៦
• Cambodia elected to UNESCO ICH Committee 2026–2030 — Agence Kampuchea Presse — ទទួលបានថ្ងៃ ៣១ សីហា ២០២៦
• Cambodia launches UNESCO-backed cultural industries drive — Xinhua ៣ សីហា ២០២៦ — ទទួលបានថ្ងៃ ៣១ សីហា ២០២៦
• UNESCO Representative to Cambodia — Office of the Council of Ministers — ទទួលបានថ្ងៃ ៣១ សីហា ២០២៦