សេចក្តីសង្ខេប
✓ពិនិត្យដោយ Meas Sophal ភ្នំពេញ, ...
តារាងមាតិកា
ភ្នំពេញ, ថ្ងៃទី ១៦ សីហា ២០២៦ — បូ ម៉េង វិចិត្រករខ្មែរដ៏ល្បីល្បាញ និងជាមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នករស់រានមានជីវិតតិចតួចបំផុតពីមន្ទីរស្ងោរចោទ S-21 (ទួលស្លែង) នៃរបបខ្មែរក្រហម បានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃអាទិត្យ ទី ១៦ សីហា ២០២៦ ក្នុងវ័យ ៨៥ ឆ្នាំ។ ការស្លាប់របស់លោកបានបង្ករជាការរំลឹកជាតិ និងការជជែករ៉ូឡែតក្ដៅ នៅលើបណ្ដាញសង្គមកម្ពុជាអំពីមរតកសិល្បៈ ការចងចាំ និងអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ខ្មែរទំនើប។
អ្នករស់រានដែលប្រែប្រួលជាសិល្បករ
បូ ម៉េង ត្រូវបានចងខ្នោះ និងធ្វើទារុណកម្មនៅ S-21 ក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម (ឆ្នាំ ១៩៧៥–១៩៧៩)។ ជីវិតរបស់លោករស់បាន ព្រោះអ្នកឃ្លាំមើលបានដឹងថាលោកជាវិចិត្រករ ហើយបំណងបំផ្គូរបំផ្គររូបប្លែករបស់ប្រធានបរិស្ថាន — ព័ត៌មានដែលគ្រប់ប្រភពចំបងបញ្ជាក់ ដូចជា Medicine Hat News ដែលបានផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានការស្លាប់របស់លោកនៅថ្ងៃទី ១៦ សីហា ២០២៦។ ក្រោយរបបដួលរលំ លោកក្លាយជាផ្នែកគ្រឹះនៃការចងចាំវប្បធម៌ខ្មែរ — ដោយគូររូបភាព ទៅពីជីវិតភ័យរន្ធត់ក្នុង S-21 ហើយដើរបង្ហាញសក្ខីកម្មដល់ជំនាន់ក្រោយ។
ស្នាដៃគូររូបរបស់លោកបានកំណត់ស្ដង់ដានៃការតាំងពិព័រណ៍ស្ដីពីខ្មែរក្រហម ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងសៀវភៅសិក្សា ថ្នាក់ការស្រាវជ្រាវ ព្រមទាំងក្នុងតំបន់ ទេសចរណ៍វប្បធម៌ភ្នំពេញ។ សាធារណជនខ្មែរ និងអ្នកចូលទស្សនាសារមន្ទីរ Tuol Sleng ជំនាន់ថ្មីបានស្គាល់ប្រវត្តិរបបខ្មែរក្រហមជាច្រើនតាមរយៈភ្នែករបស់លោក។
ការប្រតិកម្មនៅលើបណ្ដាញសង្គម
ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីព័ត៌មានរីករាលដាល ហាស្ហ្ថែក #BouMeng និង #TuolSleng ក្លាយជានិន្នាការនៅ Facebook និង TikTok ខ្មែរ។ យុវវ័យខ្មែរជាច្រើននៅភ្នំពេញ និងក្នុងសហគមន៍ខ្មែរនៅបរទេស បានចែករំលែករូបភាព ស្នាដៃ និងចំណូលចិត្តផ្ទាល់ខ្លួនអំពីអ្នក ឬការស្គាល់ “ចាស់” — ដ្យូ ម៉េង ។ ការជជែកក្ដៅ “តើត្រូវបង្រៀនជំនាន់ក្រោយតាមបែបណា?” ត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញ ខណៈដែលអ្នករស់រានជំនាន់ដែលអាចនិយាយផ្ទាល់ ឥឡូវនេះជួបការរលូតបន្ថែមទៀត។
ស្ថាបនិករ NGO ផ្នែកសិល្បៈ ជ្រុំ ចន្ថា ថ្លែងតាម Facebook ផ្ទាល់ខ្លួនថា “បូ ម៉េង មិនមែនគ្រាន់តែជា ‘អ្នករស់រាន’ នោះទេ — លោកជាអ្នកបំប្លែងការឈឺចាប់ទៅជាសិល្បៈ ហើយសិល្បៈនោះ ក្លាយជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្ញុំ”។ ហ្គ្រែត ប្រស្ថាន ស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ cambodian នៅ RUPP (Royal University of Phnom Penh) ក៏ថ្លែងតាមរយៈប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថា “ជាមួយការស្លាប់របស់បូ ម៉េង ការបិទម្ដងទៀតនៃទ្វារប្រវត្តិសាស្ត្រត្រូវបានធ្ងន់ស្ងួតជាងមុន”។
មរតកសិល្បៈ និងទីកន្លែងទួលស្លែង
សារមន្ទីរ Tuol Sleng (ឬ S-21) នៅភ្នំពេញ ដែលជាទីកន្លែងដែលបូ ម៉េង ត្រូវបានឃ្លុំឃ្លាំ និងធ្វើទារុណកម្ម ជារៀងរហូតបន្ត ជាចំណុចទទួលអ្នកទស្សនាសំខាន់ និងប្រភពព័ត៌មានសំខាន់ក្នុងចំណោមទេសចរ និងអ្នកសិក្សា។ ស្នាដៃគូររូបរបស់បូ ម៉េង មួយចំនួនត្រូវបានតាំងបង្ហាញ ឬបង្ហោះជារៀងរហូតនៅតំបន់ Tuol Sleng ដោយចូលរួមចំណែកដល់ការយល់ដឹងអំពីរបបដ៏ព្រោះព្រួលនោះ។
យោងតាម Medicine Hat News ដែលបានផ្សព្វផ្សាយ wire service report នៅថ្ងៃទី ១៦ សីហា ២០២៦ លោកបូ ម៉េង “ស្លាប់ក្នុងវ័យ ៨៥ ឆ្នាំ” ។ ការស្លាប់របស់លោកត្រូវបានគ្រប់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិ — ពី North America ដល់ Southeast Asia — យកតម្លៃជាព្រឹត្តិការណ៍វប្បធម៌ ។
ការពិភាក្សារបស់ជំនាន់ក្រោយ
ការស្លាប់របស់បូ ម៉េង ប៉ះពាល់ដំណើរការសង្គ្រាមចំណាំដ៏ស្មុគ្រស្មាញ — ហើយពិព័រណ៍ Cambodiaក្នុងបរទេសជាច្រើនដែលបានប្រើស្នាដៃរបស់លោក ក៏ប្រឈមមុខនឹងសំណួរអំពីអ្វីដែលតំណាលឲ្យការចងចាំ ប្រសិនបើសក្ខីការី ខ្លួនឯងដែលធ្ងន់ធ្ងរ ម្នាក់ ម្នាក់ ស្លាប់ ។ ក្នុងខែបន្ទាប់ ស្ថាប័ន Tuol Sleng ប្រហែលជានឹងប្រកាសការគ្រោងដើម្បីធ្វើ memorial ceremony ។
ជំនាន់ខ្មែរថ្មី — ពោរពេញទៅដោយ TikTok ហ្គេម និងរបៀបរស់នៅទំនើប — ត្រូវប្រឈមមុខនឹងសំណួរ: តើការចងចាំអំពីខ្មែរក្រហមនឹងរក្សានៅដោយរបៀបណា ខណៈចំនួនអ្នករស់រានដែលអាចនិយាយផ្ទាល់ ថយចុះ? ស្ថានការណ៍នេះប្រហែលជានឹងជំរុញឲ្យ digitization ស្នាដៃ បទសម្ភាសន៍ archived និងវិធីថ្មីៗក្នុងការបង្ហាញប្រវត្តិ ដូចជាវប្បធម៌ 3D immersive ដែលកំពុងត្រូវបានអភិវឌ្ឍ ។
ថ្ងៃខែ និងទិន្នន័យ
- ថ្ងៃទី ១៦ សីហា ២០២៦ — ព័ត៌មានការស្លាប់ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយ
- វ័យ ៨៥ ឆ្នាំ — អាយុរបស់លោក ក្នុងពេលទទួលមរណភាព
- S-21 — មន្ទីរស្ងោរចោទ ដែលលោករស់រានបាន
- ១៩៧៥–១៩៧៩ — សម័យរបបខ្មែរក្រហម
- ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ជាច្រើន ពី North America ដល់ Southeast Asia ចូលរួមផ្សព្វផ្សាយ
មើលទៅអនាគត
ការស្លាប់របស់លោកបូ ម៉េង នឹងពន្លឿនការជជែកនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ — ទាំងនៅក្នុងប្រទេស ទាំងក្នុងសហគមន៍ Diaspora — អំពី ការ digitize ការចងចាំ ការគ្រប់គ្រងសារមន្ទីរ Tuol Sleng ការបណ្ដុះបណ្ដាលមនុស្សសង្គ្រោះ ការរៀបចំ memorial ថ្មី ។ ក្រសួងវប្បធម៌ និងអភិបូជនីយ៍ (Ministry of Culture and Fine Arts) រំពឹងថានឹងចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ ហើយ Tuol Sleng Genocide Museum ប្រហែលជានឹងរំឮក ceremony ។
ការស្លាប់របស់អ្នករស់រានដ៏ចុងក្រោយ — ពោជ បាន ស្លាប់ ២០១៣; Chum Mey ១០០ ឆ្នាំ (ឥឡូវ) — ជួប ។ ការបាត់ការស្ថានភាព survivor witness-testimony ផ្ទាល់ ជំរុញឲ្យ digitization ត្រូវជាបន្ទាន់ ។ ស្ថាប័នប្រពៃណី និងក្រុម Youth creators ឥឡូវត្រូវតែផ្ចង់រហ័ស — ហើយ AngkorSphere នឹងតាមដានអំពីការអភិវឌ្ឍ ។
